शब्दकोडे आणि भाषा

फार पूर्वी GRE परीक्षेची तयारी करताना २-३ हजार शब्द पाठ केले होते ते आठवले. त्या शब्दांचा प्रत्यक्ष आयुष्यात फार क्वचितच वापर झाला, Dictionary ला Lexicon हा प्रतिशब्द आहे हे माहीत असले किंवा नसले तरी जीवनात फारसा फरक पडत नाही, पण उपयोग काय तर परिक्षेत फायदा होतो. स्पेलिंग-बी सारख्या परीक्षा तशाच आणि कोडी सोडवायचा हा प्रकार पण काहीसा तसाच वाटला. ५०००, मग १०,००० मग २०,००० शब्द माहीत झाले की कोडी सोडवता येणार. ते पण बहुतेक वेळा, १००% नाही कारण मग एखादे वेळी   floccinaucinihilipilification असा क्लिष्ट शब्द (The action or habit of estimating something as worthless) पण शब्दकोड्यात येऊ शकतो.

माझ्या मते, मुळात भाषेचे उद्दिष्ट म्हणजे आपले म्हणणे समोरच्या व्यक्तीला समजले पाहिजे. दुसरे मत म्हणजे भाषा जितकी साधी, सरळ असेल तितकी ती समजायला सोपी पडते. त्यानंतर माझे मत आहे की सतराशे साठ गोष्टी माहीत करून घ्यायची नेहमीच गरज नसते. एस्किमो लोक बर्फ़ाला २७ प्रकारे संबोधन करतात असे कुठेतरी वाचले होते. त्यांची ती कदाचित गरज असेल (बर्फ भुसभुशीत आहे की घट्ट आहे की ठिसूळ आहे वगैरे) पण म्हणून आपल्याला त्या २७ स्वतंत्र शब्दांची गरज आहे का? श्री. शशी थरूर यांच्यासारखे इंग्रजी भाषेवर प्रभुत्व मिळवण्याची खरच गरज आहे का? हा कधीतरी विचार केला पाहिजे. महत्वाचे म्हणजे केवळ आपली शब्दसंपदा वाढल्याने आपले ज्ञान वाढणार आहे का? Richard Feynman – Names Don’t Constitute Knowledge हा व्हिडिओ आठवला.

आणि माझ्या दृष्टीने सगळ्यात महत्वाचे म्हणजे आपल्याकडे या आयुष्यात लिमिटेड वेळ असतो. तो आवडीच्या गोष्टीत घालवावा असे माझे मत आहे. आता आंतरजालामुळे प्रतिशब्द शोधणे खूप सोपे झाले आहे. मला उर्दू येत नाही, पण ही कविता समजायला अडचण आली नाही. पण त्याच्यासाठी मी उर्दू शिकण्यात वेळ वाया घालवत नाही.

अर्थात हौसेला मोल नसते. तुम्हाला शब्दकोडे  सोडवून आनंद मिळत असेल तर मग उत्तमच. त्यामुळे तुम्ही शब्दकोडे सोडवता, त्यातून तुम्हाला आनंद मिळतो ही फारच छान गोष्ट आहे.

आजच्या घडीला साधारण ६९०० भाषा अस्तित्वात आहेत, Experts predict that even in a conservative scenario, about half of today’s languages will become extinct within the next 50 to 100 years.
भाषा नष्ट होणे ही काही नवी गोष्ट नाही. आजवर अनेक भाषा नष्ट झाल्या आहेत.
पुढील ५०० ते १००० वर्षात कदाचित जेमतेम १०० भाषा टिकतील. गंमत या गोष्टीची वाटते की ज्या भाषा आता नष्ट होणार आहेत किंवा नष्ट होण्याच्या मार्गावर आहेत त्यांचा अभ्यास का केला जातो? आणि केवळ अभ्यासचं न्हवे तर ती भाषा (उदा. संस्कृत) टिकून राहावी म्हणून आटापिटा का केला जातो? (संवाद हे भाषेचे उद्दिष्ट धरले तर) एकंदरीत जितक्या भाषा कमी असतील तितके मनुष्यजमातीला एकमेकांशी संवाद साधणे अधिकाधिक सोपे होणार नाही का?
मला तरी हा प्रश्न अधिक रोचक वाटतो.

प्रेरणा

Posted in मनातलं | Leave a comment

मराठी साहित्यातील वाड्ःमयचौर्य (plagiarism)

माझे मराठी लेखन कुणीतरी चोरुन स्वत:च्या वेबसाईटवर टाकले म्हणून टाहो फोडणारे खूप जण दिसतात. मला कळत नाही की जर लेखन हा तुमच्या पोटापाण्याचा व्यवसाय नसेल तर मुळात जिथेतिथे काॅपीराईटचा अट्टाहास कशाला? मूळ लेखक Creative Commons सारखे लायसन्स का वापरत नाही?

मुळात ब्रँडेड प्रॉडक्टचे डुप्लिकेट बनवायची अख्खी इंडस्ट्री उभी आहे. त्याचे काही करू शकले नाहीत अजून. त्याच्यापुढे तुमच्या दीडदमडीच्या लेखाची काय किंमत?

स्वतःच्या लेखनाच्या प्रेमात पडलेल्यांनी आणि त्याची चोरी होईल या काळजीत पडलेल्यांनी Who stole my story? हा लेख आणि हा लेख व त्यावरील प्रतिक्रिया जरा वाचाव्यात. हल्ली उत्तम दर्जाचे लेखन आंतरजालावर अनेक जण स्वतःहून फुकटात उपलब्ध करून देतात. त्यामुळे आपण जगावेगळे काहीतरी फार भारी लिहून जगप्रसिद्ध होऊ आणि लाखो रुपये कमवू, या भ्रमातून बाहेर आलेलेच बरे.

I wonder why people are so against sharing, similar to Wikipedia using Creative Commons Attribution-ShareAlike 3.0 Unported License (CC BY-SA) and the GNU Free Documentation License (GFDL)

Wikipedia content can be copied, modified, and redistributed if and only if the copied version is made available on the same terms to others and acknowledgment of the authors of the Wikipedia article used is included (a link back to the article is generally thought to satisfy the attribution requirement…..(verbatim from Wikipedia)

व्यक्तिशः माझ्या मते लेखकाचे नाव (नक्कीच) आणि लिंक दोन्ही द्यावे. जमले तर CC BY-SA वगैरे लायसन्सचा उल्लेख पण करावा. व्हॉटसॅपमध्ये शेअर करताना लिंक देणे जमत नसेल, तरी नाव तरी नक्कीच द्यायला हवे, याबद्दल दुमत नसावे.

याच विषयाशी संबंधित अधिक माहितीसाठी: The Right to Read by Richard Stallman

कॉपीराईटच्या अट्टाहासाने काय होते, याचे केवळ १ उदाहरण. रॉबर्ट फ्रॉस्ट ची ही कविता ७५ वर्षांनी पब्लिक डोमेनमध्ये आली असती, पण यशस्वी (विशेषतः वॉल्ट डिस्नी सारख्या कंपन्यांच्या) लॉबिंगमुळे कॉपीराईट अजून २० वर्षे वाढवण्यात आला.

‘Stopping by Woods on a Snowy Evening’ is part of a huge cache of copyrighted works entering the public domain on New Year’s Day.

<<< पुस्तक परिचय पध्दती च्या लेखात जर ७-८ वाक्ये लेखकाच्या नावसाहित उद्धृत करायची असतील, लेखाचे मानधन नसेल, तर >>>

माझ्या मतानुसार काही प्रॉब्लेम नाही. उदा. नुकताच मिपावर १ लेख आला आहे ज्यात जयंत नारळीकर यांच्या पुस्तकाचा परिचय करून दिला आहे. काही वाक्ये वापरणे हा ‘fair use’ आहे. शिवाय तुम्ही हौसेसाठी आणि पैसे न घेता लेखन करत असाल तर काहीच प्रश्न नसावा.

याउप्पर कुणी प्रताधिकाराचा बागुलबुवा दाखवून नकार देत असेल त्यांना सरळ खड्ड्यात जा म्हणून सांगावे आणि दुसरा संदर्भ वापरून लिहावे. आता जगात भरपूर माहिती फुकटात (प्रताधिकारमुक्त ) आणि सहज उपलब्ध आहे. अनेकजण ही माहिती फुकटात लिहितात. स्वतः:चा फायदा व्हावा म्हणून कॉपीराईटचा गैरवापर करणारे मुख्यत: प्रकाशक आणि मिडीया कंपनीच असतात. मुळात लक्षात घेतले पाहिजे की पुस्तके आणि वर्तमानपत्रे विकून फायदा होत नाही, छपाईचा खर्चपण निघत नसेल. फायदा होतो तो जाहिरातबाजीमुळे आणि मार्केटिंगमुळे.

थोडक्यात, आंतरजालावर एकदा लेखन केले की त्याची चोरी होणार नाही याची कुणीच खात्री देऊ शकत नाही. म्हणून, लेखकाने आंतरजालावर लिहिलेले लेखन स्वतःहून Creative Commons वापरून उदार मनाने इतरांबरोबर शेअर करणे जास्त चांगले ठरेल. लेखकाने स्वतःच जर CC BY-SA किंवा GFDL सारखे लायसन्स वापरून शेअर केले तर स्वतःचे नाव आंतरजालावर बघायची खाज पण भागेल आणि इतरांना पण ते शेअर करायला अडचण येणार नाही. मात्र लायसन्सनुसार लेखकाला क्रेडिट द्यायलाच पाहिजे. (नाव, लिंक वगैरे) याबाबतीत माझा प्रेफरन्स वर लिहिला आहे.

संदर्भ

Posted in मनातलं | Leave a comment

जाहिराती

संदर्भ:

मायबोलीचा खर्च निघाला पाहिजे म्हणून उत्पन्न पाहिजे याच्याशी सहमत आहे. पण वेमा, आता वेब साईट चालवणे अगदी स्वस्तातले काम आहे. डोमेन रजिस्ट्रेशन वर्षात $१५.५० मध्ये होते. होस्टिंग महिना साधारण $१० मध्ये होते. ड्रुपल साठी पैसे द्यावे लागत नाहीत. SSL certificate फुकट मिळते. म्हणजे फार फार तर $१५० वर्षाला खर्च आहे. तो मी करायला तयार आहे. कृपया इथे जाहिराती दाखवून युजर एक्स्पिरियंस आणि मुख्य म्हणजे युजर प्रायव्हसीचा विचका करू नका, ही कळकळीची आणि नम्र विनंती. _/\_

आपला यासंदर्भात पत्रव्यवहार झाला होता. तो कदाचित तुमच्या नजरेतून सुटला असेल, म्हणून इथे लिहितो.

On 02/27/2018 07:36 PM, Webmaster -Maayboli wrote:
> >> काय गंमत आहे बघा. मला मायबोलीवर एकही जाहिरात दिसत नाही कधी. आता फोनवर पण फायरफॉक्स फोकस वापरायला लागलो तेव्हापासून तर जावास्क्रिप्ट पण छानपैकी ब्लॉक होतात आणि मायबोली अगदी जोरात चालते.
> जाहिरात दाखवणार नाहीत अशा टीव्ही, वर्तमानपत्र, वेबसाइट यांना मी नेहमीपेक्षा जास्त पैसे द्यायला तयार आहे. पण असे फारच दुर्मिळ, त्यामुळे ते पैसे मी जाहिरात अडवणार्‍या अ‍ॅप्सना देणगी म्हणून देतो.
>
> काय राव. पोटावर पाय देताय मायबोलीच्या !
>
> More seriously ad blockers affect more than just maayboli. If you want to see marathi websites to survive (or any website to survive) they need revenue. And majority people want free rather than paying subscription fee.
>
> —
> http://www.maayboli.com
> Marathi footsteps around the world

यावर माझे उत्तर: (रोमन लिपीत आहे, गोड मानून घ्या).
I block advertisements ALL THE TIME. In fact, I am willing to pay money if you DON’T SHOW advertisements. I am willing to pay more for TV programs without commercials, alas, there is no such option.

I am willing to provide you free hosting for life, if needed. ( I have reseller account.) or I will sponsor the costs in other way.

I agree with you that Marathi websites need to survive, but then you should change your business model. Once upon a time, I used to run eCommerce business. Learned a lot.
1. Start charging for additional features. e.g. Chhotya Jahirati (Aaplya lokana sagle fukat have asate ani fukat dile ki tyachi kimmat nasate). In that section, show advertisements for NRI banks, Jewellers (e.g. P. N. Gadgil), Real Estate Builders (e.g. Paranjape) etc. and charge them fees. $100 per month is pittance for a real estate developer or a gold jeweler.

Read a book by Scott Adams:
How to Fail at Almost Everything and Still Win Big: Kind of the Story of My Life

In that book, he tells a story how he charged ridiculous amount to give a speech and people still paid him.

2. Your online store is good. I have myself bought Diwali magazines from Maayboli. Expand it. Start a bookstore. (Talk to Mandar Joglekar of Bookganga, if needed)

3. Sell tickets for Seattle Marathi Mandal programs etc. and take a cut from them. That is the reason I had asked “What exactly Maayboli does to be a media partner => Does Maayboli pay them money to be a sponsor or earn money in the venture?

4. Start vadhu-var suchak mandal. Charge money.

5. Sell insurance for parents visiting North America. Run business like Sulekha.com and charge money.

6. Start paid groups, e.g. Personal finance related, H4 spouses, Senior Citizen issues etc. and charge money.

7. Start Marathi translation services etc. Just an idea. I doubt, you will get any clients. (Honestly, maayboli = marathi is a VERY NARROW focus to run a business IMO, but then, that is your customer base, I guess.)

8. Better yet, provide services to build Drupal websites, get them done in India, create job opportunities there and also run successful business in America. (Have you heard of Roshan Shah?)

Looks like you run Maayboli more like a hobby and less as a business venture. In that case, it will always remain a hobby.

Regards,

Posted in मनातलं | Leave a comment

भाषा

संदर्भ

डॉ कुमार यांचे दोन्ही लेख वाचले. आवडले, पण माझ्या मनात नक्की काय विचार आले ते लिहितो.
फार पूर्वी GRE परीक्षेची तयारी करताना २-३ हजार शब्द पाठ केले होते ते आठवले. त्या शब्दांचा प्रत्यक्ष आयुष्यात फार क्वचितच वापर झाला, Dictionary ला Lexicon हा प्रतिशब्द आहे हे माहीत असले किंवा नसले तरी जीवनात फारसा फरक पडत नाही, पण उपयोग काय तर परिक्षेत फायदा होतो. स्पेलिंग-बी सारख्या परीक्षा तशाच आणि कोडी सोडवायचा हा प्रकार पण काहीसा तसाच वाटला. ५०००, मग १०,००० मग २०,००० शब्द माहीत झाले की कोडी सोडवता येणार. ते पण बहुतेक वेळा, १००% नाही कारण मग एखादे वेळी   floccinaucinihilipilification असा क्लिष्ट शब्द (The action or habit of estimating something as worthless) पण शब्दकोड्यात येऊ शकतो.

माझ्या मते, मुळात भाषेचे उद्दिष्ट म्हणजे आपले म्हणणे समोरच्या व्यक्तीला समजले पाहिजे. दुसरे मत म्हणजे भाषा जितकी साधी, सरळ असेल तितकी ती समजायला सोपी पडते. त्यानंतर माझे मत आहे की सतराशे साठ गोष्टी माहीत करून घ्यायची नेहमीच गरज नसते. एस्किमो लोक बर्फ़ाला २७ प्रकारे संबोधन करतात असे कुठेतरी वाचले होते. त्यांची ती कदाचित गरज असेल (बर्फ भुसभुशीत आहे की घट्ट आहे की ठिसूळ आहे वगैरे) पण म्हणून आपल्याला त्या २७ स्वतंत्र शब्दांची गरज आहे का? श्री. शशी थरूर यांच्यासारखे इंग्रजी भाषेवर प्रभुत्व मिळवण्याची खरच गरज आहे का? हा कधीतरी विचार केला पाहिजे. महत्वाचे म्हणजे केवळ आपली शब्दसंपदा वाढल्याने आपले ज्ञान वाढणार आहे का? Richard Feynman – Names Don’t Constitute Knowledge हा व्हिडिओ आठवला.
आणि माझ्या दृष्टीने सगळ्यात महत्वाचे म्हणजे आपल्याकडे या आयुष्यात लिमिटेड वेळ असतो. तो आवडीच्या गोष्टीत घालवावा असे माझे मत आहे. आता आंतरजालामुळे प्रतिशब्द शोधणे खूप सोपे झाले आहे. मला उर्दू येत नाही, पण ही कविता समजायला अडचण आली नाही. पण त्याच्यासाठी मी उर्दू शिकण्यात वेळ वाया घालवत नाही.

अर्थात हौसेला मोल नसते. तुम्हाला शब्दकोडे  सोडवून आनंद मिळत असेल तर मग उत्तमच. त्यामुळे तुम्ही शब्दकोडे सोडवता, त्यातून तुम्हाला आनंद मिळतो ही फारच छान गोष्ट आहे. तुम्हाला शुभेच्छा.

आजच्या घडीला साधारण ६९०० भाषा अस्तित्वात आहेत, Experts predict that even in a conservative scenario, about half of today’s languages will become extinct within the next 50 to 100 years.
भाषा नष्ट होणे ही काही नवी गोष्ट नाही. आजवर अनेक भाषा नष्ट झाल्या आहेत.
पुढील ५०० ते १००० वर्षात कदाचित जेमतेम १०० भाषा टिकतील. गंमत या गोष्टीची वाटते की ज्या भाषा आता नष्ट होणार आहेत किंवा नष्ट होण्याच्या मार्गावर आहेत त्यांचा अभ्यास का केला जातो? आणि केवळ अभ्यासचं न्हवे तर ती भाषा (उदा. संस्कृत) टिकून राहावी म्हणून आटापिटा का केला जातो? 
मला तरी हा प्रश्न अधिक रोचक वाटतो.

Posted in मनातलं | Leave a comment

नागरीक मी भारत देशाचा

नुकतेच वाचलेले ढकलपत्र बोलके आहे.
*नागरीक मी भारत देशाचा*
*हातात सगळं आयतं पाहिजे !*

वीज कधी वाचवणार नाही
बील मात्र माफ पाहिजे !
झाड एकही लावणार नाही
पाऊस मात्र चांगला पाहिजे !

तक्रार कधी करणार नाही
कारवाई मात्र लगेच पाहिजे !
लाचेशिवाय काम करणार नाही
भ्रष्टाचाराचा मात्र अंत पाहिजे !

कचरा खिडकीतून बाहेर टाकीन
शहरात मात्र स्वच्छता पाहिजे !
कामात भले टाईमपास करीन
दर वर्षी नवा वेतन आयोग पाहिजे !

धर्माच्या नावाने भले काहीही करीन
देश मात्र धर्मनिरपेक्ष पाहिजे !
मतदान करताना जात पाहीन
म्हणेल, जातीयता बंद झाली पाहिजे !

कर भरताना पळवाटा शोधीन
विकास मात्र जोरात पाहिजे !
नागरीक मी भारत देशाचा
हातात सगळं आयतं पाहिजे !

Posted in मनातलं | Leave a comment

मायबोली

मायबोलीवर स्टँडर्ड ड्रूपल बदलून त्याची वाट लावली आहे. उदा. पुढील यू.आर.एल. चालत नाहीत.
https://www.maayboli.com/search (चालत नाही)
https://www.maayboli.com/search/user (चालत नाही)
https://www.maayboli.com/user (पान दिसत नाही)
http://www.maayboli.com/user/me/track (चालत नाही) try userid in place of me as well
http://www.maayboli.com/user/me/authored
मी स्वतः काय लिहिले आहे आणि कुठे प्रतिसाद दिला आहे, हे सुद्धा सहज शोधता येत नाही.
मुळात गूगलवर अवलंबून राहण्यापेक्षा ड्रूपलचे अंगभूत (default) साईट इंडेक्सिंग वापरले तर साईट सर्च जास्त छान होते आणि मायबोलीची गूगल रँक वर जायला मदत होईल.
दुसरी गोष्ट म्हणजे https://www.maayboli.com/search सर्च हे anonymous user साठी उघडे ठेवले तर organic search सोपे पडेल. (मायबोलीवर ते anonymous user साठी बंद केले आहे पण authenticated user साठी चालू आहे )

Posted in मनातलं | Leave a comment

मराठीतील असभ्य म्हणी

मराठी बोलीभाषेतील लुप्त झालेल्या असभ्य म्हणी आणि वाक्प्रचार. व्यवस्थित अभ्यास करून प्रसंगी योग्य ती म्हण/ वाक्प्रचार वापरा :-
1) *लवडेलूट करणे* :- संधी मिळाली म्हणून एखाद्या पदार्थाचा भरपूर, अनावश्यक उपयोग करणे.
2) *गांड धुवून कढी आणि उरलेल्याची वडी* :- अतिशय कंजुषपणा करणे.
3) *आंडाला लोणी लावणे* :- अत्यंत नामुष्कीची खुशामत करणे.
4) *आंड तोंडात धरणे* :- लाचारीचा कळस करणे.
5) *नेसली बारा लुगडी पण बाहेर झाटा उघडी* :- विपुलतेचा उपयोग न करणे.
6) *सती जाणारी , गांड भाजते म्हणून माघारी येणार नाही* :- निश्चयी माणूस संकटांना घाबरून पराभव पत्करत नाही.
7) *गांड गुलामी* – अत्यंत हीन दास्यत्व.
8) *गांडीत बोट घालु नये, घातले तर हुंगू नये, हुंगले तर सांगू नये, सांगितले तर तिथे राहू नये* :- एखादी वाईट गोष्ट मुळातच करू नये. केली तर मुर्खपणा वाढवत जाऊ नये.
9) *मोराने पिसारा फुलविला की गांड उघडी पडते* :- नको त्या वेळी दोष उघडे पडणे.
10) *तोंडभर विडा नी गांडभर लवडा* – समृद्धी असणे.
11) *गांडीत मिर्चीची रोपे लावणे* :- छळणे.
12) *गांडीत मिर्ची फुटणे*:- आग होणे.
13) *उंटीणीच्या गांडीचा मुका घेण* :- कुवतीबाहेरचे कार्य करायला घेणे.
14) *सासरी आली, पन चूत विसरली* :- कामाचे मुख्य साधन विसरणे.
15) *रांडेला लवड्याची भिती कसली?* – सराईत माणसाला कसली अडचण येत नाही.
16) *फुकटचा फोदा आणि झव रे दादा* :- फुकटात मिळालेल्या वस्तुचा, संधीचा यथेच्छ उपभोग घेणे.
17) *फोदा इकडे, झवताय तिकड* :- बावळटपणे कार्य करणे.
18) *फुकट झवायला मिळतय तर म्हणे शेट्ट रूतत्यात* :- चांगली गोष्ट मिळाली तरी ती घेण्याला सबबी सांगणे.
19) *झाट्याची नाय पत आणि नाव गणपत* :- पोकळ रुबाब.
20) *अस्वलाला कसले आले झाटांचे ओझे?* :- समर्थ माणसाला कार्याचा भार जाणवत नाही.
21) *नागवी सवाशीण भेटण* :- अकल्पित लाभ होणे.
22) *बकरीची शेपटी ना फोदा झाके, ना माशी हाक* :- निरुपयोगी गोष्ट.
23) *मुतापूरते लिंग हाती धरावा* :- नीच माणसांशी कामापुरते संबंध ठेवावा.
24) *वाळुत मुतले, ना फेस ना पाणी* :- निर्रथक क्रिया.
25) *खरी रांड मोठ्या लवड्याला भीत नाही* :- कार्यकुशल माणुस.
26) *एक रांड आणि चार आंड* :- मागणी जास्त आणि पुरवठा कमी अशी स्थिती.
27) *झाटे धूतली म्हणून रेशीम होत नाही* :- निरूपयोगी वस्तू.

Posted in मनातलं | Leave a comment

भेट

आज ती भेटली. मी विचारायच्या आधीच विचारले तिने, तू सध्या काय करतोस?
मी ही भाबड्यासारखं सगळं सांगितलं.. गॄहपाठ घेतो, किराणा भरतो, कार नीट चालू ठेवतो, इतर कामे करतो इत्यादी इत्यादी आणि नोकरी ही करतो.
हे ऐकून ती म्हणाली, चुकलंच माझं, तुलाच हो म्हणायला हवं होतं….

Posted in मनातलं | Leave a comment

व्यसन

१. तुम्हाला सिगरेट,तंबाखूचे व्यसन कसे लागले ?
मुळात मी सिगरेट का प्यायला लागलो, इथून सुरुवात करावी लागेल. माझे वडील गेले अनेक वर्षे तंबाखू खातात, पण मला ते कधीच आवडले नाही. त्यामुळे चघळायचे प्रकार मी कधीच केले नाहीत म्हणजे पान, तंबाखू-चुना, गुटखा, पानमसाला वगैरे.

माझा असा स्वभाव आहे, की एखादी गोष्ट करावी वाटली की मी ती करतो. मरताना असं वाटायला नको की अरे, आपण हे करायला हवे होते आणि ते केले नाही. निव्वळ त्या कल्पनेतून मी पहिली सिगरेट प्यायलो, अजून आठवतंय VJTI च्या वार्षिक संमेलनात, मित्राबरोबर. मला कधीही, कुणीही सिगरेट पी म्हणून सांगितले नाही, मित्र पित होते तरी त्यांनीपण कधी ऑफर केली नाही, तरीही. पहिली वेळ होती म्हणून मेंथॉलची सिगरेट प्यायलो, घाबरत घाबरत झुरका घेतला, खोकला वगैरे काही आला नाही, अर्ध्या मिनिटात डोके मंद गरगरले (मित्र म्हणाला तुला “किक” बसली). आणि ती आयुष्यातली पहिली चूक झाली. दुसऱ्या दिवशी पानवाल्याकडे जाऊन “पूर्ण” सिगरेट स्वतः प्यायलो आणि मित्रासमोर फुशारकीने सांगितले. ती आयुष्यातली दुसरी चूक झाली. हळूहळू दिवसाला १-२-५ असे प्रमाण वाढत होते. पण तरी वाटायच की हॅ, आपल्याला काही व्यसन नाही, मी कधीही सोडू शकतो. ती आयुष्यातली तिसरी चूक झाली. हळूहळू ते प्रकार वाढत गेले, नोकरीला लागल्यावर स्वतःचा पैसा आला आणि मग all hell broke loose.

२. हे व्यसन सोडण्यासाठी तुम्ही काय प्रयत्न केले वा करता आहात?
खूप केले. सांगतो पुढे.

३. पुन्हा व्यसन लागू नये यासाठी काय करता येईल?
सगळ्यात महत्वाचे म्हणजे सुरुवातच करू नका. पण जर लागले, तर पाण्याच्या सहवासात रहा. जमले तर रोज पोहायला जा. ते नाही जमले तर दिवसातून दोनदा गार पाण्याने आंघोळ करा. तेपण नाही जमले तर तलफ येईल तेव्हा घोटभर पाणी प्या. जास्त नाही, फक्त १ घोट, केवळ तोंड ओलसर करायला. कारण क्रेविंग आले की तोंडाला कोरड पडते, सिगरेट प्यावीशी वाटते. ते क्रेविंग आपल्याला मारायचे आहे. त्यासाठी तोंड ओले पाहिजे.

४. निकोटीन रिप्लेसमेंट थेरपी कीती प्रमाणात यशस्वी होते? – माहीत नाही.

५. तंबाखुमुक्त आयुष्याचे तुम्हाला झालेले फायदे काय आहेत?
बरेच आहेत. पैशाची नासाडी होत नाही, आयुष्याचे मातेरे होत नाही, तब्बेत चांगली राहाते, लपूनछपून सिगरेट प्यावी लागत नाही, कपड्यांना वास येत नाही, दात पिवळे होत नाहीत. (मी सिगरेट सोडून जवळपास २० वर्ष झाली पण अजूनही माझे दात पिवळे पडले आहेत. लंग्ज तर मला बघता येत नाहीत तिथे किती वाटोळं झालं आहे ते. एकदा नुकसान झाले की ते कधीच भरून येत नाही.)

जेव्हा तुम्ही १ आठवडा यशस्वी व्हाल, तेव्हा वाचलेल्या पैशातून स्वतःला गिफ्ट द्या (सिनेमा बघा, पुस्तक घ्या, पर्फ्युम घ्या, बायको/प्रेयसी/मुलांसाठी गिफ्ट घ्या वगैरे). मी वाचलेल्या पैशातून एका अनाथ मुलीच्या शिक्षणाचा खर्च करायचो. त्यातून तुमचा हुरूप अजून वाढेल. तुम्ही प्रयत्न करत रहा. तुमचे व्यसन नक्की सुटेल. जर मला जमले तर तुम्हाला पण नक्की जमेल. धीर सोडू नका. Keep trying and marching towards your goal. तुम्हाला शुभेच्छा.

व्यसन सोडण्यासाठी प्रयत्न:
खूप केले. सांगतो. मी कामानिमित्त वरचेवर दौऱ्यावर जायचो. तिथे घरचे कुणी नसायचे, त्यामुळे कुणाला कळेल, कपड्याना वास येईल ही भिती नसायची. त्यामुळे सिगरेट पिणे खूप वाढले. तेव्हा ऑफिसमध्ये पण सेंट्रलाएज्ड एसी होते, हुद्दा मोठा होता त्यामुळे कुणाला भीक न घालता सिगरेट प्यायचो. दौऱ्यावर असताना एक दिवस मला उठल्या-उठल्या दात घासायच्या आधीच सिगरेट प्यावीशी वाटली आणि तेव्हा पहिल्यांदा साक्षात्कार झाला की आपल्याला व्यसन लागले आहे. ही फार मोठ्ठी गोष्ट आहे की आपल्याला स्वतःला हे कळले पाहिजे.

मग मी त्या दृष्टीने प्रयत्न सुरू केले. सगळे म्हणतात तसे कोल्ड टर्कीने सुरुवात केली. १ दिवस बरा गेला मग परत येरे माझ्या मागल्या. मग पाकिट बाळगणे बंद केले. म्हणजे सिगरेट प्यायची तर झक्कत बाहेर जावे लागायचे. त्रास व्हायचा. कमी जायचो, पण तरीपण जायचो. मग खिशात पैसे ठेवणेच बंद केले. पण मग त्यामुळे ऑफिसात इतरांकडे सिगरेट मागायला लागलो. एक दिवस कानावर पडले की “साला, इतना बडा समझता है, लेकिन भिकारी की तरह सिगरेट मांगता है”. ते खूपच मनाला लागले आणि मग सिगरेट मागणे पण बंद केले. रादर बंद झाले, पण पूर्ण नाही झाले. बाहेर कधीतरी प्यायचोच, पण २ सिगरेटच्या दरम्यानचे अंतर वाढले. नंतर मला स्वतःच जाणवले की मी कधीच चालता-चालता सिगरेट पीत नाही. एकाजागी शांत बसून झुरके घ्यायलाच मला आवडते. त्यामुळे सिगरेटची तलफ आली की मी उठून चालू पडायचो, पण पानटपरीपासून दूर. तेव्हा मला अतिशय महत्वाचा शोध लागला. सिगरेट प्याविशी वाटली की तोंड कोरडे पडते. मग मी पाणी प्यायला सुरुवात केली. त्याने खूप फायदा झाला. इतके झाले तरी अजून १००% यश न्हवते. त्याच्यासाठी कोल्ड टर्की लागते. आमच्या ओळखीचे १ गृहस्थ होते (माझी आई त्यांच्या ऑफिसात काम करत असे, मी त्यांना आजोबा म्हणायचो). ते अतिशय श्रीमंत आणि यशस्वी होते. माझी आई सांगायची की ते २२ वर्षे रोज “५५५” चा ५० सिगरेटचा एक डबा (बहुदा त्याकाळी डबे होते, मला माहित नाही) आणि कधीकधी वर अजून १० प्यायचे. त्यांची बोटेपण निकोटिनने पिवळी पडली होती. ते एकदा पावसात घरी चालले होते आणि नेमकी काड्यापेटी संपली. तेव्हा मित्र त्यांना हिणवून काहीतरी बोलला तर त्यांनी तिथल्या तिथे “५५५” चा डबा फेकला आणि म्हणाले की मी आजपासून सिगरेट सोडली. ते आयुष्यात कधीच सिगरेट प्यायले नाहीत. मी तर त्यांना कधीच सिगरेट पिताना बघितले न्हवते, ते एकेकाळी सिगरेट प्यायचे याच्यावर पण माझा विश्वास न्हवता. पण एक हुरूप आला की हा माणूस २२ वर्षांनी जर सिगरेट सोडू शकतो, तर मी पण करू शकतो. नंतर मी जे.आर.डी. टाटा यांच्या एका पुस्तकात वाचले की त्यांनी पण एका दिवशी अशीच सिगरेट थांबवली. शेवटी मी पण एक दिवस कोल्ड टर्कीने सिगरेट थांबवली. कुठलाही विशेष दिवस निवडला नाही, कारण जर रिलॅप्स झाला तर मग पुढचा “विशेष दिवस” दिसला असता आणि मला ते नको होते. तुम्हाला हे सगळे पटकन झाले असे वाटेल, पण ही फार मोठी प्रोसेस होती.

मी एकेकाळी इतका कट्टर व्यसनाधीन होतो, हे माझ्या जवळच्या बऱ्याच लोकांना माहीतही नाही आणि माहीत झाले तरी त्यांचा विश्वास बसणार नाही, अशी परिस्थिती आहे. आता जवळपास २० वर्ष झाली. आज लिहिताना पण अंगावर काटा आला आहे, इतका तो प्रवास खडतर होता. पण आज मिळणारे समाधान नक्कीच अनमोल आहे.

Posted in मनातलं | Leave a comment

चॉइस

आज एक गंमत झाली. लायब्ररीतून बाहेर पडलो तर एका बाईने मला थांबवून ती म्हणाली “Sir, I really liked your sweater. It is very elegant. I really don’t like those ugly Christmas sweaters.”
मी तिला म्हटले “Thank you. I will convey your praise to my wife because she selected this for me.”
त्यावर ती म्हणाली “Your wife made a very good choice.”
त्याच्यावर मी हसून तिला म्हणालो “Of course she did. After all, she chose me.”
आणि मग आम्ही दोघेपण मनापासून हसलो.

सांगायचा मुद्दा काय तर की बायकोने कुठलीही गोष्ट पसंत केली तर फारतर, मला इतकीशी आवडली नाही, असे म्हणा. पण तुझा चॉइस चांगला नाही, असे चुकूनपण म्हणू नका. कारण तुम्ही स्वतः पण तिचाच एक चॉइस आहात.

Posted in मनातलं | Leave a comment