जर पैसे आणि कौतुक दोन्हीची गरज नसेल तर…

समजा तुम्ही आयुष्यात अगदी तृप्त असाल तर काय कराल, हा प्रश्न मला नेहमी पडतो. म्हणजे मनासारखे जगायला काय कराल? बहुतेक वेळा आपण बऱ्याच गोष्टी करतो त्या पैसे मिळतात म्हणून किंवा बॉस अथवा इतर कुणाकडून कौतुक मिळावे म्हणून. पण समजा तुमच्याकडे पुरेसा किंबहुना गरजेपेक्षा जास्तच पैसा आहे, आणि तुम्हाला कुणाच्या कौतुकाची अपेक्षाही नाही किंवा तशी गरजही भासत नाही, मग तुम्ही कसे जगाल? नवीन काय कराल किंवा काय करायचे बंद कराल?

म्हणजे लोकं म्हणतात ना की थू तुझ्या जिंदगीवर, तू नेहमी बॉसची चाकरी केलीस, मान खाली घालून फक्त काम केलेस, तू काय केलेस तुझ्या आयुष्यात? पण माझा प्रश्न नेमका उलटा आहे. समजा भरपेट जेवण करून तृप्त होऊन तुम्ही छान झोप काढली आहे. मग उठल्यावर कसे प्रसन्न वाटते. असे जर आयुष्य गेले असेल आणि आता निवृत्त आयुष्य पण सुखात जात असेल, तर मग काय करावे? म्हणजे नुसतं सोफ्यावर बसून टीव्ही तरी किती बघणार? पुढे काय? छ्या, तुम्ही आयुष्य जगलाच नाहीत, असं कुणी म्हटलं की उत्तर काय देणार?

Posted in मनातलं | Leave a comment

जाहिराती

प्रस्तावना:
बरेच दिवस या विषयावर लेख लिहायचा विचार होता. पण आळसामुळे जमत न्हवते. शेवटी आज ठरवले की याबद्दल लिहूयाच. आपल्या सर्वांना सतत जाहिरातींचा भडिमार कळत-नकळत सहन करावा लागतो. कधी कधी त्याचा खूप त्रास पण होतो, पण शेवटी पर्याय काय म्हणून आपण गप्प बसतो आणि तो त्रास मुकाट्याने सहन करतो.

सुरुवातीला कंपन्या सर्वांसाठी एकच जाहिरात दाखवत असत. पुढे पुढे अशी वेळ आली की विविध कंपन्यांना आपला माल विकण्यासाठी, ग्राहकांबद्दल जास्तीत जास्त माहिती गोळा करायची आणि त्यानुसार आपल्या जाहिराती सतत बदलत ठेवायची सवय लागली. (dynamic advertising) जाहिरातींच्या सततच्या भडिमारामुळे मी कंटाळून गेलो, म्हणून मी याला काही पर्याय आहे का, याचा शोध घ्यायला सुरुवात केली. माझा विचार असा होता, की जर मी पैसे द्यायला तयार आहे तर मी पैसे देऊन असे प्रॉडक्ट विकत घेईन, ज्यामुळे त्या कंपनीला पैसे पण मिळतील आणि त्यामुळे मला अनावश्यक जाहिराती पण बघाव्या लागणार नाहीत. पण मी जसा-जसा यात गुंतत गेलो, तसे-तसे मला कळले की ग्राहकाला असा पर्याय खूप कमी आहे. पैसे घेऊन वर जास्त जाहिरात करण्यात आणि ग्राहकाची व्यक्तिगत माहिती गोळा करण्यातच कंपन्यांना जास्त रस आहे, कारण अशी व्यक्तिगत माहिती इतरांना विकून (वेळप्रसंगी लिलाव करून) जास्त फायदा मिळतो. त्यातून मी प्रायव्हसीबद्दल जागरूक झालो. शेवटी मला कळलं की या जाहिरातदारांना शह देण्यासाठी, मला स्वतःलाच एक प्रॉडक्ट समजले पाहिजे आणि एका जाहिरातदाराच्या दृष्टिकोनातूनच या सगळ्याकडे बघितले पाहिजे. म्हणून मी जाहिरात कशी करावी, याबद्दल अभ्यास सुरू केला आणि

त्यातूनच हा कॅट-अ‍ॅण्ड-माउस असा खेळ सुरू झाला. यातून मी जे शिकलो, ते म्हणजे हा लेख. तुमचा एखादा (लघु)उद्योग असेल तर याचा फायदा होईल. तसेच तुम्हाला जाहिराती आवडत नसतील तर तुम्ही त्याविरुद्ध लढा द्याल, प्रायव्हसीबद्दल तुम्ही जरा जागरूक व्हाल, अशी आशा.

सगळ्यात महत्त्वाचे. तुम्हाला तुमचा माल खपवायचा असेल तर माहिती पाहिजे की बाजारात उत्तम काय विकले जाते?

  • Babies
  • Fear
  • Addiction
  • Sex
  • Peer pressure & persuasion from friends
  • Sweet memories
  • Celebrity Endorsements
  • Health, Happiness, Spiritual enlightenment

Control all senses – taste, smell, touch, hearing, and sight

  • Free food samples in grocery store
  • Fragrance in the Air conditioner (scent pleasing to male/female)
  • Smell of fresh bread or coffee
  • Music in surrounding (Hard rock in fast food/Abercrombie Vs. soft romantic in Macy’s vs. piano in grocery store) Slow music makes us move slowly
  • Water drip in grocery section
  • Packaging – Perfume bottle shapes, Paper bags Vs Plastic bags (organic food)

Tricks used for marketing

  • Location based marketing (smart phone)
  • Loyalty cards, reward points (makes consumers feel special)
  • Coupons (individually customized, unique, digital barcodes give a lot more info.)
  • Buy one, get one free
  • Charge different price to different customers – typical in airline industry
  • Different pricing at different time of day/week, different weather – bad weather more price (Kohl’s electronic labeling)
  • Size (small Vs big/value size)
  • Different pricing at different location – Gas is more expensive near airport
  • Quantity (25 cents for each Vs. 4 for a dollar)
  • Hidden cameras in store to see pattern of movement, sensors on the cart/baskets
  • Expensive items at eye level
  • Milk in the corner
  • Chocolates near the checkout counter (Impulsive buying)
  • Clockwise Vs counterclockwise
  • No easy exits (Grocery stores, IKEA)
  • More complex paths, the slower we walk and more exposure to products. Now stores change location of items on monthly basis
  • Big size for carts so that consumers will fill them
  • Magazines work on advertisements, not subscriptions. Trader Joe’s tracks by credit card address & sends recipe books.
  • Credit card purchases & returns being tracked (use cash) e.g. Walmart
  • Cookies in browser, IP address, web history, other techniques, beacons – Amazon
  • LinkedIn, Facebook steal data, using contacts from your address book
  • You can’t buy on amazon without having an account, suggesting what others bought, reviews
  • exchange data (airline will share with hotel, bank will share with its in-house or external insurance)
  • Specific wording in unsolicited letters (credit rating company tells late payment info to
  • mortgage broker who then sends a refinancing offer)
  • Property deeds are public records (sell data to banks, furnishing stores etc)
  • D.M.V. data is for sale
  • Colleges selling info to banks, credit card companies (called Affinity programs)
  • Voluntary information revealing – Restaurant asked for my phone number, Home Depot/Lowe’s ask phone, Stores ask for email
  • Product Placements
  • Celebrity endorsements
  • False research
  • Lobbying
  • Anti-consumer behavior (Right-to-repair)

Data mining – You are being watched

  • Advertisers need to know consumer buying habits, race, gender, address, phone, education level, income, religion, sexual orientation, marital status
    family size, recent births/deaths, car makes, pet information, favorites (food,music,books etc), friends
  • Track and analyze consumer behavior
  • Smart phone tracking: GPS data, user location, time when digital coupon redeemed, what type (20% or more discount only)
  • Data sharing – Credit card company reduced credit limit for cardholders who frequented pawnshops, massage parlors,tire retread shops, marriage counselors, bail & bond payments, bars & nightclubs. (using 4 digit merchant category code)
  • Predictive modeling

Issues for Consumers:

  • Prevent comparison shopping example: Mattresses, A/c units
  • You can’t tun off data collection, have no control where data is being sent
  • Anti-consumer behavior (Right-to-repair)

Posted in मनातलं | Leave a comment

Richard Feynman

Richard Feynman – The Uncertainty Of Knowledge
From The Pleasue of Finding Things Out, BBC Horizon 1981

If you expect science to give all the answers to the wonderful questions about what we are, where we are going, what the meaning of universe is and so on, then I think you could easily become disillusioned and then look for some mystic answers to these problems.

We are exploring, we are trying to find out as much as we can about the world. People say to me are you looking for the ultimate laws of Physics? No, I am not. I am just looking to find out more about the world. Then if it turns out that there is simple ultimate law that explains everything, so be it. That would be a very nice discovery. If it turns out that it is an onion with millions of layers and you are sick and tired of looking at the layers, then that’s the way it is. But whatever way it comes out, it’s nature and she’s going to come out the way she is. Therefore, when we go to investigate we shouldn’t pre-decide what it is we are trying to do except to find out more about it.

So altogether I can’t believe the special stories that have been made up about our relationship to the universe at large because they seem to be too local, too provincial. The earth, He came to the earth. One of the aspect of the god came to the earth, mind you. And look at what’s out there. How can it… It isn’t in proportion.

There’s also another thing. It has to do with how do you find out if something is true? And if you have all these theories of different religions and all different theories about the thing, then you begin to wonder. Once you start doubting, which I think, to me it is a very fundamental part of my soul is to doubt and to ask. When you doubt and ask, it gets little harder to believe.

I can live with doubt and uncertainty and not knowing. I think it’s much more interesting to live not knowing than have answers which might be wrong. I have approximate answers and possible beliefs and different degrees of certainty about different things, but I am absolutely not sure of anything and there are many things I don’t know anything about. But I don’t have to know an answer. I don’t feel frightened by not knowing things. By being lost in the mysterious universe without having any purpose, which is the way really is as far I am tell possibly. It doesn’t frighten me.

Posted in मनातलं | Leave a comment

उबुंटू/लिनक्सवर गमभन प्रणाली वापरून मराठी लेखन कसे करावे?

उबंटूवर ऑफलाइन (म्हणजे ब्राउजर न वापरता) मराठी लिहायचे असेल तर मलापण हा त्रास झाला आहे.
iTrans (m17n) ही प्रणाली त्यातल्या त्यात “गमभन”च्या जवळ जाणारी आहे. बाकी इतर KaGaPa phonetic, inscript (m17n), phonetic (m17n)आणि हिंदी बोलनागरी वापरून मराठी लिहिणे खूपच कठीण आहे आणि पटपट लिहिणे तर जवळपास अशक्य आहे, विशेषतः मायबोली आणि मिसळपावसारखी “गमभन”ची सवय असेल तर.

अखेरीस उपाय मिळाला आहे, जो मी पूर्वी लिहिला होता. हिंदी itrans(m17n) पेक्षा मराठी itrans(m17n) चांगला आहे कारण त्यामुळे मराठी स्पेल चेकर वापरता येतो. (उबुन्टु २०.०४ वर)

अ‍ॅपल, बॉक्स हे शब्द नीट लिहिता येत नाहीत आणि इतर थोड्या गैरसोई आहेत (उदा. “आहे.” हा शब्द पूर्णविरामासहित लिहिला की आहe असा लिहिला जातो, I = ई पण ee <> ई, ee = ऎ ) . मी तो त्रास कमी करण्याचा प्रयत्न करणार आहे. पण एकंदरीत Marathi(itrans(m17n)) कीबोर्ड हा “गमभन”च्या ९०-९५% टक्के जवळ जाणारा आहे.

गमभन आता लिनक्सवर कसे आणायचे ते आता कळले आहे. त्याची माहिती पुढीलप्रमाणे.
$cd /usr/share/m17n
$sudo cp mr-itrans.mim mr-gamabhana.mim

मग mr-gamabhana.mim ही फाइल एडिट करा.
$sudo edit mr-gamabhana.mim (सूडो वापरणे महत्वाचे आहे. File must be owned by root.)
महत्वाचे म्हणजे पुढील बदल हवेत. (पहिली ओळ ही फक्त कॉमेंट आहे)
;; mr-gamabhana.mim — Marathi input method with ITRANS method
(input-method mr gamabhana)

तुम्हाला जमत नसेल तर मी माझी फाईल पाठवू शकेन. (अजून १००% टेस्ट केलेली नाही, पण बर्‍यापैकी बदल केले आहेत ते व्यवस्थित वाटले)
नंतर रिबूट करा.
सेटिंग्ज => रिजन्/लँग्वेज मध्ये जाऊन Marathi (gamabhana(m17n)) इंस्टॉल करा आणि मग LibreOffice Writer मध्ये लिहून बघा.

पुढील साईट उपयुक्त आहे जिचा फायदा झाला.
https://www.nongnu.org/m17n/
Read related pages => Data provided by the m17n database
Read related pages => tutorial

Posted in मनातलं | Leave a comment

QSL cards आणि जुन्या आठवणी

मायबोलीवरचा हा लेख वाचून जुन्या आठवणी जाग्या झाल्या. शाळेत असताना मी शॉर्ट वेव्ह रेडिओवर वेगवेगळी स्टेशन्स ऐकून मग त्यांना QSL card पाठवत असे आणि त्यांच्याकडून मग उत्तर येत असे, ती कार्ड जमा करत असे. QSL card म्हणजे एका पोस्टकार्डवर माहिती लिहायची कुठला कार्यक्रम कुठल्या frequency वर कधी ऐकला, हवामान कसे होते, रिसेप्शन कसे होते वगैरे. रेडिओ स्टेशनना त्यामुळे कळत असे की आपले श्रोते कुठे आहेत आणि रिसेप्शन कसे आहे. नेव्ही नगरमध्ये एक मित्र राहायचा जो मासिक छापायचा ज्यात वेगवेगळ्या रेडिओ स्टेशन्सच्या फ्रिक्वेंसी छापलेल्या असत, कफ परेड ला पारीख नावाचा मित्र होता त्याच्याकडे डिजिटल आकडे असलेला रेडिओ होता त्याच्यामुळे बरोबर ट्यूनिंग करता येत असे, पण प्रत्यक्ष ट्रान्समिशन कधी कधी जवळच्या फ्रिक्वेंसीवर मिळत असे, मग ते QSL card मध्ये लिहायचो. परदेशी पोस्टाचा खर्च परवडत नसे, त्यामुळे ते कार्ड भारतातच consulate मध्ये पाठवायचे, अशी मजा होती. त्यातूनच पुढे मग हॅम रेडिओची आवड निर्माण झाली.
असो, अवांतर झाले.

Posted in मनातलं | Leave a comment

दीर्घायुष्य

निव्वळ दीर्घायुष्य महत्त्वाचे नाही, निरोगीपण जास्त महत्त्वाचे आहे. त्यामुळे निरोगी असताना आयुष्य संपणे, जास्त आनंदाचे आहे. (माझ्यासाठी तरी). अगदी आज-उद्या आयुष्य संपले तरी हरकत नाही, मी तृप्त आहे.
Death will arrive later than I think, but certainly sooner than I desire.

Posted in मनातलं | Leave a comment

प्रायव्हसी – भाग ४

तुम्ही आधीचे ३ भाग वाचले असतीलच. आता या भागात बघूया की मी काय उपाय करतो?

१. शक्य तितके सुरक्षित पासवर्ड (मुख्यतः लांबलचक आणि क्लिष्ट पासवर्ड) वापरतो.
२. वेगवेगळ्या साइटसाठी वेगवेगळे पासवर्ड वापरतो.
३. बर्‍याच ठिकाणी मी पूर्वी लॉगइन साधारण सारखाच वापरत असे. आता ते मी बंद केले आहे. लॉगइन सुद्धा वेगवेगळे असते, त्यात कधी कधी फक्त नंबर्स पण असतात. माझे नाव मी कधीच लॉगइन किंवा अकाउंटसाठी वापरत नाही. सर्व महत्त्वाच्या ठिकाणी 2 factor authentication वापरतो. शक्यतो Yubikey वापरतो कारण जर सर्व काही फोनवर अवलंबून असेल आणि फोन चोरीला गेला किंवा man in the middle attack किंवा Phone hijack/Account takeover चा प्रयत्न झाला तर मग कठीण आहे. (माझ्या बाबतीत असा प्रयत्न झाला होता.)
४. पासवर्ड सुरक्षित ठेवण्यासाठी KeePassXC हा पासवर्ड मॅनेजर वापरतो. याचे मुख्य कारण म्हणजे मुक्तस्रोत आहे. (free and open-source, encryption using industry standard 256-bit AES). दुसरे म्हणजे हे अ‍ॅप्लिकेशन विंडोज, मॅक ओएस, लिनक्स, अँड्रॉईडवर उपलब्ध आहे. सर्व पासवर्ड असलेला हा डेटाबेस मी क्लाउडमध्ये ठेवतो ज्यामुळे तो मला कुठूनही उघडता येतो. क्लाउड स्टोरेज साठी मी Mega.nz ची paid service वापरतो. माझे ऑटोमेटेड बॅकअप्स पण तिथे ठेवले जातात. ( बॅकअप्स साठी मी ३-२-१ स्ट्रॅटेजी वापरतो.) पूर्वी स्वतःच्या सर्व्हरवर Nextcloud वापरत असे, पण एकदा अपग्रेड करताना त्रास झाला होता आणि अपग्रेड होत न्हवते म्हणून आता Mega.nz चा पर्याय निवडला आहे.
५. लिनक्स ऑपरेटिंग सिस्टीम असलेला लॅपटॉप वापरतो. System76 चा वापरतो जे लिनक्स प्री-इंस्टॉल्ड करून विकतात. लॅपटॉपची हार्ड डिस्क पूर्णपणे एन्क्रिप्टेड आहे.
६. VPN वापरतो. त्यासाठी mullvad.net वापरतो कारण अकाउंट बनवण्यासाठी त्यांना कुठलीही माहिती द्यावी लागत नाही. पैसे भरण्यासाठी बिटकॉइन किंवा रोख रक्कम देऊन खरेदी केलेले गिफ्ट कार्ड वापरता येते. mullvad.net हे विंडोज, मॅक ओ-एस, लिनक्स, आयफोन, अँड्रॉईड वर उपलब्ध आहे.
आपण VPN वापरतो हे लपून रहात नाही, ते तुमच्या इंटरनेट प्रोव्हायडरला कळून येते, पण तुम्ही आंतरजालावर कुठल्या साईटवर जाता, काय-काय करता ते कळत नाही. कारण आपले पहिले कनेक्शन फक्त VPN सर्व्हरशी होते, फक्त त्याचा पत्ता त्यांना कळतो, पुढे काय केले ते समजत नाही. त्यामुळे जाहिराती दाखवण्यासाठी ते तुमची अचूक प्रोफाइल करू शकत नाहीत. ज्या साइटवर आपण जातो (उदा: मायबोली डॉट कॉम) त्यांना पण फक्त VPN सर्व्हरचाच पत्ता कळतो जो मी वरचेवर बदलतो (कधी स्विटझर्लँड, स्वीडन, जपान, सिंगापूर, बल्गेरिया, ब्राझील, माल्डोवा वगैरे). त्यामुळे ते पण माझी प्रोफाईल तयार करू शकत नाहीत आणि त्याला अनुरूप जाहिराती दाखवू शकत नाहीत. जाहिरातदारांचा गोंधळ होतो. तरीही ते generic जाहिराती दाखवू शकतातच.
७. जाहिराती पूर्ण दाबून टाकण्यासाठी मी फायरफॉक्स ब्राउजर वापरतो. पण मुख्य म्हणजे uBlock Origin हे अ‍ॅड-ऑन वापरून ज्यामुळे जाहिराती दिसत नाहीत. याव्यतिरिक्त मी पुढील अ‍ॅड-ऑन वापरतो: DuckDuckGo Privacy Essentials, Privacy badger, Ghostery – Privacy Ad Blocker, Adblock plus, HTTPS everywhere
८. फोनवर मी DuckDuckGo Privacy Browser किंवा फायरफॉक्स फोकस हा ब्राउजर वापरतो.
९. मी फेसबूक, व्हॉटसअ‍ॅप, ट्वीटर, रेडिट, लिंक्डइन, स्नॅपचॅट, टिकटॉक वगैरे सोशल मिडीया वापरत नाही.
१०. क्रेडिट फाइल जाहिरातींसाठी ब्लॉक्ड आहे. त्यामुळे मला नवीन क्रेडिटसाठी कधीच कचरा जाहिराती येत नाहीत.
११. इमेल स्पॅम न येण्यासाठी मी स्वतःचे डोमेन घेतले आहे. त्यासाठी आधी डोमेनचा पत्ता उपलब्ध आहे का? ते बघावे लागते आणि जर तो पत्ता उपलब्ध असेल तर तो डोमेन रजिस्ट्रारकडून बुक करावा लागतो. मी डोमेन रजिस्ट्रार Gandi.net वापरतो, पण माझ्या रिसर्च नुसार namecheap किंवा porkbun सुद्धा चांगले आहे. मी GoDaddy वापरत नाही किंवा त्याची शिफारस करणार नाही. माझ्याकडे अनेक डोमेन्स आहेत जी मी वेगवेगळ्या कारणांसाठी घेतली आहेत.
पत्ता बुक झाला की मग प्रत्यक्षात घर बांधावे लागते, म्हणजे वेबसाईट तयार करून ती कुठेतरी होस्ट करावी लागते आणि डोमेन रजिस्ट्रारला सांगावे लागते की प्रत्यक्षात साईट कुठे आहे (हे Nameserver सेटिंग्ज मार्फत सांगावे लागते). वेबसाईट होस्टिंग साठी मी रिसेलर अकाउंट घेतले आहे, ज्यामुळे मला अगणित वेबसाईट किंवा सब-डोमेन्सचे होस्टिंग करता येते.
प्रत्येकासाठी मेग मी वेगळा इमेल पत्ता तयार करतो. उदा: amazon@mydomain डॉट कॉम किंवा hdfc@mydomain डॉट कॉम etc. हे खरे इमेल्स माहीत, फक्त फॉरवर्डर आहेत जे खरी इमेल तुमच्या खर्‍या इमेलवर जातात. म्हणजे amazon@mydomain डॉट कॉम ची इमेल hello@mydomain वर मिळते, icicibank@mydomain डॉट कॉम ची इमेल पण hello@mydomain वर मिळते वगैरे.
जर मला कधीही स्पॅम इमेल आली तर मी बघतो की कुठल्या इमेलवर ती मला पाठवली होती? जर असे दिसले की icicibank@mydomain डॉट कॉम वर स्पॅम इमेल आली तर मी लगेच तो फॉरवर्डर बंद करून टाकतो किंवा त्या पत्त्यावरील इमेल आपोआप डिलीट होतील असा बदल करतो. याचा फायदा असा की मला जवळजवळ शून्य स्पॅम इमेल येतात. अगदी खर्‍याखुर्‍या इमेल साठी मी mailfence.com ची paid service वापरतो.
१२. मी घरचा फोन कधीच उचलत नाही. तो स्पॅमसाठी राखीव आहे.
१३. जे माझ्या काँटॅक्ट लिस्ट मध्ये नाहीत त्यांचे फोन थेट व्हॉइसमेलमध्ये जातात. जर निरोप ठेवला नसेल तर मी उलट कॉल करत नाही.
१४. पब्लिक रेकॉर्डमध्ये माझा P.O.Box वापरलेला आहे. मला नुकताच P.O.Box चा तोटा कळला आहे, त्यामुळे आता PMB चा विचार चालू आहे.
१५. सेलफोन प्रोव्हायडरकडून प्रायव्हसी मिळवायचा उपाय मला अजून सापडलेला नाही.
१६. क्रिप्टोकरन्सी अजून तरी वापरली नाही, पण किमान पैसे पाठवता येण्यासाठी तरी वापरायचा विचार चालू आहे.

लक्षात असू द्या की हे उपद्व्याप फक्त जाहिरातदारांपासून वाचण्यासाठी आणि हॅकर्सपासून संरक्षण मिळवण्यासाठी आहेत. म्हणजे बाहेर जाताना घराला चांगले कुलूप लावण्यासारखे आहे. अश्या वेळी चोर जास्त वेळ वाया घालवत नाही, तो दुसरीकडे सरकतो. ज्यांना आनंदाने जाहिराती बघायच्या आहेत, त्यांना स्वतःची खाजगी माहिती सुखाने देऊ दे आणि आपल्याला नेमके तेच करायचे आहे. सर्वात शेवटी, गव्हर्न्मेंटपासून तुम्ही लपून राहू शकत नाही कारण त्यांच्याकडे अफाट रिसोर्सेस आहेत.

Posted in मनातलं | Leave a comment

चार्ल्स डार्विनचा नियम

It is not the most intellectual of the species that survives; it is not the strongest that survives; but the species that survives is the one that is able best to adapt and adjust to the changing environment in which it finds itself.

Posted in मनातलं | Leave a comment

पर्यावरणप्रेमी

संदर्भः
https://www.maayboli.com/node/79236?page=3
https://www.maayboli.com/node/79221

पर्यावरणप्रेमींची मला नेहमी गंमत वाटते. आपली सुंदर पृथ्वी वाचवा, तिचा ऱ्हास वाचवा, पर्यावरण वाचवा असा विचार नेहमी पुढे येत असतो. यात चुकीचे काही नाही, पण महत्वाची बाब म्हणजे यात निसर्गाबद्दलचे प्रेम खरं तर दुय्यम असते, खरी चिंता असते की पुढच्या पिढीचं काय होईल, मानव जातीचं काय होईल, आपण नष्ट तर होणार नाही ना? स्पष्ट सांगायचे तर निसर्ग सुप्रीम आहे आणि आपण मानव समाज त्याला ओरबाडत आहोत. We are children of the nature, but pests on this planet. योग्य वेळ आली निसर्ग ताकद दाखवेलच, आपण नष्ट होऊ, पण ही पृथ्वी तशीच आनंदात राहील.

@जिज्ञासा, तूर्तास हा व्हिडीओ(0) बघा.

<< आपल्याला अजूनही पर्यावरण वाचवा किंवा माणूस वाचवा असा either or choice आहे असं वाटतं. तुम्ही निसर्ग वाचवा माणूस आपोआप वाचेल. >>

खरं सांगतो, या पर्यावरणनाझींमुळे रोज माझ्या छातीत धडधडते. का माहीत आहे का? रोज संडासला गेलो की मी विचारात पडतो “टॉयलेट पेपर वापरू की पाणी वापरू?” दोन्हीपैकी काहीही वापरले तरी लगेच ते माझ्या मागे लागायचे की तुम्ही पर्यावरणाचा विनाश करताय म्हणून.

कागद बनवायला सारखी झाडे तोडून टाकताय, जंगलांचा संहार करताय असे सारखे म्हणत असतात हे. इतक्या पेपर कंपन्या जगात आहेत, त्या काय मूर्ख आहेत का जगातली सगळी जंगले तोडून टाकायला? जंगले संपली तर पेपर कसा बनवणार? पण गंमत म्हणजे त्यांना हे माहीत नसते की पेपर बनवण्यासाठी प्रत्यक्षात झाडांची लागवड केली जाते, अगदी शेती केल्यासारखी.(1) दुसरी गंमत म्हणजे गेल्या काही वर्षात (१९८२ च्या तुलनेत) जगातील झाडांची संख्या कमी न होता, उलट खरंतर वाढत आहे.(2) अर्थात फक्त झाडांची संख्या वाढत आहे, इतकेच आपण बघता कामा नये. ती का वाढत आहेत, त्याने बायो-डायव्हर्सिटीवर (फले, फुले, पक्षी, प्राणी वगैरे) काय परिणाम होत आहेत, हे पण बघितले पाहिजे.

पण निसर्ग खरोखर कमालीचा आहे. रेडिएशन मुळे अजून कित्येक वर्षे माणूस राहू शकणार नाही, अश्या चेर्नोबिलमध्ये आता अनेक वन्य प्राणी परतले आहेत, वनस्पती वाढत आहेत.(3) इतकंच कशाला, निसर्ग पण बदलला आणि ओझोन लेअर भरून निघाला.(4) आता त्या ओझोन लेअर बद्दल पण वादावादी आहे की CFC बंदी घातल्याने ओझोन लेअर चांगला झाला की उत्तर ध्रुवावरील हवा बदलामुळे.

पण कुणी काही शंका घेतली तर मात्र ते चालत नाही पर्यावरणप्रेमींना. काही फिजिसिस्टच्या मते “ग्लोबल वॉर्मिंग” हे pseudoscience(5) आहे.(6)(7) पण ग्लोबल वॉर्मिंगला आता कल्टचे रूप आले आहे, तो एक धर्म झाला आहे. त्यामुळे त्याच्यावर शंका कशी घेता, असे बर्‍याच जणांचे मत असते.

विज्ञान म्हटले की शंका या घेतल्या जाणारच. त्यातून एखादी थियरी ताऊन सुलाखून निघाली, थियरीने काढलेले निष्कर्श आणि मॉडेलने मांडलेले अंदाज प्रत्यक्षात पडताळून आले, इतरांना देखील तसेच रिझल्ट मिळाले की तेव्हाच ते pseudoscience न समजले जाता, खरेखुरे विज्ञान समजले जाईल.(8) “ग्लोबल वॉर्मिंग” नक्की खरे असू शकेल आणि त्याच्यासाठी मानव जबाबदार असेल किंवा नसेल, पण त्यामुळे फक्त ५०-१०० वर्षांचा पर्यावरणाचा अभ्यास करून “ग्लोबल वॉर्मिंग”चा निश्कर्ष माझ्या मते तरी घाईघाईत काढलेला वाटतो.

I can live with doubt and uncertainty and not knowing. I think it’s much more interesting to live not knowing than to have answers which might be wrong. I have approximate answers and possible beliefs and different degrees of certainty about different things but I’m not absolutely sure of anything and there are many things I don’t know anything about such as whether it means anything to ask why we’re here and what the questions might mean I might think about it little but if I can’t figure it out then I go to something else. But I don’t have to know an answer. I don’t feel frightened by not knowing things, by being lost in the mysterious universe without having any purpose which is the way it really is as far as I can tell possibly. It doesn’t frighten me.” – Richard Feynman(9)

(0) George Carlin on The Environment https://www.youtube.com/watch?v=EjmtSkl53h4

(1) https://www.tgwint.com/dispelling-myths-three-common-misconceptions-paper-industry/

(2) https://reason.com/2018/09/04/global-tree-cover-has-expanded-more-than/

(3) Wildlife Takeover: How Animals Reclaimed Chernobyl https://youtu.be/XaUNhqnpiOE

(4) https://www.indiatimes.com/technology/science-and-future/earth-finally-fixed-largest-ozone-layer-hole-above-arctic-healing-1-million-square-km-511794.html

(5) Richard Feynman on Pseudoscience https://youtu.be/tWr39Q9vBgo

(6) Physics Nobel Laureate; “Man Made” Global Warming is Pseudoscience https://youtu.be/7mGSVsl-ing

(7) Global Warming: Fact or Fiction? Featuring Physicists Willie Soon and Elliott D. Bloom https://youtu.be/1zrejG-WI3U

(8) Feynman on the Scientific Method https://youtu.be/j9p8p29P_UU

(9) Feynman – Living with Doubt https://youtu.be/czcv4b6rKgk

Posted in मनातलं | Leave a comment

प्रायव्हसी – भाग ३

आंतरजालावर किंवा एकंदरीत जर प्रायव्हसी जपायची असेल तर मग प्रायव्हसी आणि सोय (Privacy Vs convenience) हा महत्वाचा मुद्दा ठरतो. प्रायव्हसी जपण्यासाठी तुम्ही स्वतःची सोय किती बघता किंवा कितपत गैरसोय तुम्हाला मान्य आहे, यावर तुमची प्रायव्हसी अवलंबून आहे.

Zone 1 सोपे, सहज शक्य. (या गोष्टी नक्कीच करा)

  • तुमची माहिती चोरीला जाऊ नये म्हणून सर्वप्रथम सुरक्षित पासवर्ड वापरले पाहिजेत. त्यासाठी शक्यतो अक्षरे, नंबर्स आणि स्पेशल कॅरॅक्टर्स वापरावीत. उदा. Goreg@on104 दुसरा सोपा पर्याय म्हणजे ३ शब्द एकत्र करून पासवर्ड बनवा. उदा. SareeLaptopPurse
  • HowSecureIsMyPassword.net ही साइट वापरून तुम्हाला कळू शकेल की किती वेळात तुमचे पासवर्ड ओळखू येऊ शकतील, म्हणून शक्य तितके कठीण पासवर्ड्स वापरा.
  • खरी माहिती देण्याची गरज नाही, तिथे खोटी माहिती द्या. म्हणजे उदा. जन्म तारीख १ जानेवारी द्या, तुमच्या शाळेचे नाव काय विचारले तर बॉम्बे स्कॉटिश द्या, जरी ती शाळा कधीही बघितली नसेल तरी चालेल.
  • सर्व ठिकाणी एकच पासवर्ड वापरू नका. पासवर्ड सुरक्षित ठेवण्यासाठी पासवर्ड मॅनेजर वापरा. शक्यतो Free and Open Source Software (FLOSS) मी KeePassXC वापरतो, पण बरेच पर्याय उपलब्ध आहेत.
  • पासवर्ड मॅनेजरचा एकच पासवर्ड लक्षात ठेवावा लागेल आणि तो अतिशय कठीण असा निवडा. पासवर्ड मॅनेजरची फाइल मी क्लाउडमध्ये (Nextcloud) मध्ये ठेवतो, ज्यामुळे मला ती कुठूनही (डेस्कटॉप, लॅपटॉप, फोन वगैरे) उघडता येते.
  • २ फॅक्टर ऑथेंटिकेशन (2FA) नेहमी वापरा, विशेषतः फायनान्शियल ट्रान्झॅक्शनसाठी. यामध्ये तुम्हाला माहीत असलेली गोष्ट (म्हणजे पासवर्ड) आणि तुमच्या जवळ असणारी गोष्ट (म्हणजे फोनवरील OTP किंवा andOTP, FreeOTP, Authy सारखी Authenticator app किंवा YubiKey सारखी वस्तू) या दोन्ही बाबी वापरल्या जातात.
  • गूगल क्रोम ब्राउजर अजिबात वापरू नका. फोनवर डकडकगो ब्राउजर किंवा फायरफॉक्स फोकस ब्राउजर वापरा. (प्ले स्टोरमध्ये उपलब्ध आहे). त्यामुळे जाहिराती आपोआप दाबल्या जातील आणि तुम्हाला त्यासाठी अजून काही करावे लागणार नाही.
  • डेस्कटॉप आणि लॅपटॉपसाठी Firefox browser in incognito mode वापरा. फायरफॉक्स ब्राउजरसोबत पुढील अ‍ॅडऑन नक्की वापरा. uBlock origin, DuckDuckGo Privacy Essentials, Privacy badger, Ghostery – Privacy Ad Blocker, Adblock plus, HTTPS everywhere.
  • For firefox browser, use following Privacy settings: Enhanced Tracking Protection = Custom, Delete cookies and site data when Firefox is closed, Send websites a “Do Not Track” signal = Always, never save logins and passwords for websites, Autofill addresses = No, Autofill credit cards = No, History = Never remember history, clear history, cache and clear frequently, Enable HTTPS-Only Mode in all windows = Yes, Check permissions for location, camera, microphone etc.
  • गूगल वापरण्याऐवजी डकडकगो किंवा स्टार्टपेज सारखे सर्च इंजिन वापरा.
  • Virtual Private Network (VPN) वापरा, शक्यतो Paid VPN ( Mozilla VPN, NordVPN or ExpressVPN ) जर फ्री हवे असेल तर ProtonVPN फोनवरपण VPN वापरता येते.
  • सोशल मिडियावर खरी माहिती देऊ नका. Fake info on social media, hide real information
  • सोशल मिडियावर अनोळखी व्यक्तींबरोबर मैत्री करू नका.
  • सोशल मिडिया अ‍ॅपच्या परमिशन्स बघा आणि अनावश्यक परमिशन्स थांबवा. (उदा. फेसबुक)
  • खरी माहिती दिली तरी सर्वांना दाखवायची गरज नाही. फोटो टाकले तर हल्ली त्याचा उपयोग सर्रास Face recognition साठी होतो, ते लक्षात असू द्या. विशेषतः लहान मुलांचे फोटो टाकताना.
  • फोनवरील अ‍ॅपच्या परमिशन्स बघा आणि अनावश्यक परमिशन्स थांबवा. फोन सॉफ्टवेअर अपग्रेड झाले की सर्व सेटिंग्ज पुन्हा तपासून बघा.
  • शक्यतो तुमचा खरा फोन नंबर खाजगी ठेवा. अमेरिकेत असाल तर Google voice वापरू शकता. (iNumbr आता बंद झाली आहे). जर Google voice वापरणे शक्य नसेल तर खाजगी १ फोन नंबर आणि इतरांसाठी दुसरा नंबर ठेवू शकता.
  • तुमचा इमेलचा पत्ता पण जपा. अन्यथा तिथेपण खूप स्पॅम येऊ शकते. स्पॅम न येण्यासाठी माझ्याकडे उपाय आहे. तो म्हणजे स्वतःचे डोमेन घेणे, प्रत्येकासाठी वेगळा इमेल पत्ता तयार करणे, उदा: amazon@mydomain hdfc@mydomain etc. आणि मग catch all email वापरणे. मला जवळजवळ शून्य स्पॅम इमेल येतात.
  • लोकेशन शेरिंग बंद करा आणि ब्लूटूथ वापरात नसताना बंद करा. याचा दुहेरी फायदा म्हणजे बॅटरीपण जास्त टिकेल.
  • जी अ‍ॅप वापरत नाही ती फोनवरून काढून टाका. काही अ‍ॅपमधून, वापरात नसतानासुद्धा तुमच्या नकळत माहिती बाहेर पाठवली जाते.
  • लॅपटॉपच्या वेबकॅमला चिकटपट्टी लावून किंवा सरकती पट्टी लावून बंद करून ठेवा.
  • अलेक्सा किंवा गूगल होम सारखे डिव्हायसेस, जे तुमचे बोलणे सतत ऐकत असतात, ते वापरू नका.

Zone 2 किचकट (थोडे कष्टदायक, पण महत्वाचे) यापैकी शक्य तितक्या गोष्टी नक्की करा.

  • different logins and passwords for each site, no biometric
  • hide real email, switch email provider from gmail
  • for texting, iMessage or signal messenger signal.org (open source)
  • गूगलसारख्या कंपन्या इमेलमधील माहिती वाचतात. शक्यतो प्रायव्हसी जपणार्‍या इमेल कंपन्या वापरा. उदा. Protonmail, lavabit, mail fence or own server
  • Google cloud, Dropbox ऐवजी nextCloud, Mega.nz वापरा
  • iPhone or stock android phone
  • wipe storage free space often, Use eraser or shift + delete
  • हार्डडिस्कसाठी encryption वापरा
  • फोनसाठी encryption वापरा, ज्यामुळे फोन हरवला किंवा चोरीला गेला तरी तुमचा खाजगी डेटा सुरक्षित राहील.
  • तुमचा बायोमॅट्रिक डेटा सुरक्षित ठेवा. फोन अनलॉक करण्यासाठी बोटाचे ठसे अथवा चेहरा वापरू नका.
  • राउटर (Router) चा डिफॉल्ट पासवर्ड बदला.
  • Hide router SSID, ज्यामुळे तुमचे नेटवर्क लपून राहील आणि सहजासहजी इतरांना दिसणार नाही.
  • गूगल क्रोम अथवा क्रोमियम ब्राउजर अजिबात वापरू नका.
  • pause google tracking, location, search history, youtube history
  • use privacy extension in video
  • disable flash in browser
  • ब्राउजरमध्ये जावास्क्रिप्ट रन करू नका. जावास्क्रिप्ट असुरक्षित नाही, पण मुख्यतः जाहिराती दाखवण्यासाठी आणि युजर डेटा गोळा करण्यासाठी तिचा दुरुपयोग केला जातो.
  • क्रेडिट कार्ड वापरताना शक्य असेल तर Virtual credit card number वापरा, अथवा privacy.com वापरा.

Zone 3 कठोर (त्रासदायक आणि कठीण)

  • विंडोजऐवजी लिनक्स (GNU/Linux) ऑपरेटिंग सिस्टीम वापरा.
  • फोन अ‍ॅप्स F-droid स्टोरमधून घ्या
  • फोनसाठी Custom ROM (Lineage OS or Copperhead OS) वापरा.
  • SSH and PGP वापरा.
  • no PC location/Bluetooth
  • Password on BIOS
  • Password on Drives
  • Delete google data, use email bomb
  • गूगलचे कुठलेही प्रॉडक्ट वापरू नका आणि त्यापासून शक्य तितके दूर रहा.
  • सोशल मिडियाचे व्यसन सोडा आणि त्यापासून दूर रहा. (उदा: फेसबुक, ट्विटर, लिंक्डइन, ईंस्टाग्रॅम वगैरे)
  • Tor browser वापरा. (Firefox focus or orbot or orfox, Red onion for apple devices)
  • Spend money in cash, prepaid cards or Crypto currency e.g. bitcoin, ethereum, litecoin (use coinbase, don’t use real info)
  • Truecrypt or Veracrypt वापरा.
  • Yubikey or Nitrokey वापरा.
  • स्मार्टफोन वापरू नका, फक्त कॉलसाठी किंवा टेक्स्टसाठी वेगळा फोन वापरा, Faraday bags वापरा.
  • Spoof MAC address
  • आंतरजालावर खोटी आयडेंटिटी तयार करा ज्यात खोटी माहिती दिलेली असेल.
  • आंतरजालावर स्वतःची खरी आयडेंटिटी नष्ट करा (हे कठीण असले तरी अशक्य नाही, उदा: PMB वापरणे). त्यासाठी स्वतःच्याच इमेलसाठी इमेल बाँब, खोटे फोटो वापरा.

थोडक्यात तुमची खाजगी माहिती जपणे हे तुमच्या स्वतःच्याच हिताचे आहे. त्यामुळे होणारे फायदे:
१. तुम्हाला फोनवर/काँप्युटरवर जाहिराती दिसणार नाहीत, घरात रद्दी जाहिराती येणार नाहीत किंवा जाहिरातींचे फोन कॉल येणार नाहीत्/कमी येतील.
२. तुमची फायनान्शियल माहिती अधिक सुरक्षित राहील.
३. या सर्व गोष्टीत वाया जाणारा वेळ वाचेल.
४. नकळत होणारा, तुमचा मनस्ताप कमी होईल.

शेवटी जाता जाता:
मराठी आंतरजालावरील मिसळपाव आणि ऐसीअक्षरे या टीम्सचे मी आभार मानतो की ज्यांनी अजूनही पैशाच्या मोहाला बळी पडून जाहिराती दाखवायला सुरुवात केलेली नाही. मायबोली सारखी साईट जाहिराती दाखवते. मी त्यांना कळकळीची आणि नम्र विनंती केली होती कृपया मायबोलीवर जाहिराती दाखवून युजर एक्स्पिरियंस आणि मुख्य म्हणजे युजर प्रायव्हसीचा विचका करू नका आणि त्यांचा खर्च करण्याची तयारीसुद्धा दाखवली होती. पण त्यांना जाहिराती दाखवून उत्पन्न कमवण्यात जास्त रस आहे, त्यामुळे मी तो नाद सोडला.

जाहिरातीतून उत्पन्न मिळवणार म्हणजे साईट्स अर्थातच युजर डेटा गूगल सारख्यांना या-ना-त्या प्रकारे देणार, हे साहजिकच आहे. पैसे मिळावेत म्हणून युजर प्रायव्हसी वेशीवर टांगणार्‍या अनेक इतर साईट्स काही कमी नाहीत. या अश्या पार्श्वभूमीवर मिसळपाव टीमचे म्हणून पुन्हा एकदा आभार आणि शुभेच्छा.

Posted in मनातलं | Leave a comment