नागरीक मी भारत देशाचा

नुकतेच वाचलेले ढकलपत्र बोलके आहे.
*नागरीक मी भारत देशाचा*
*हातात सगळं आयतं पाहिजे !*

वीज कधी वाचवणार नाही
बील मात्र माफ पाहिजे !
झाड एकही लावणार नाही
पाऊस मात्र चांगला पाहिजे !

तक्रार कधी करणार नाही
कारवाई मात्र लगेच पाहिजे !
लाचेशिवाय काम करणार नाही
भ्रष्टाचाराचा मात्र अंत पाहिजे !

कचरा खिडकीतून बाहेर टाकीन
शहरात मात्र स्वच्छता पाहिजे !
कामात भले टाईमपास करीन
दर वर्षी नवा वेतन आयोग पाहिजे !

धर्माच्या नावाने भले काहीही करीन
देश मात्र धर्मनिरपेक्ष पाहिजे !
मतदान करताना जात पाहीन
म्हणेल, जातीयता बंद झाली पाहिजे !

कर भरताना पळवाटा शोधीन
विकास मात्र जोरात पाहिजे !
नागरीक मी भारत देशाचा
हातात सगळं आयतं पाहिजे !

Posted in मनातलं | Leave a comment

मायबोली

मायबोलीवर स्टँडर्ड ड्रूपल बदलून त्याची वाट लावली आहे. उदा. पुढील यू.आर.एल. चालत नाहीत.
https://www.maayboli.com/search (चालत नाही)
https://www.maayboli.com/search/user (चालत नाही)
https://www.maayboli.com/user (पान दिसत नाही)
http://www.maayboli.com/user/me/track (चालत नाही) try userid in place of me as well
http://www.maayboli.com/user/me/authored
मी स्वतः काय लिहिले आहे आणि कुठे प्रतिसाद दिला आहे, हे सुद्धा सहज शोधता येत नाही.
मुळात गूगलवर अवलंबून राहण्यापेक्षा ड्रूपलचे अंगभूत (default) साईट इंडेक्सिंग वापरले तर साईट सर्च जास्त छान होते आणि मायबोलीची गूगल रँक वर जायला मदत होईल.
दुसरी गोष्ट म्हणजे https://www.maayboli.com/search सर्च हे anonymous user साठी उघडे ठेवले तर organic search सोपे पडेल. (मायबोलीवर ते anonymous user साठी बंद केले आहे पण authenticated user साठी चालू आहे )

Posted in मनातलं | Leave a comment

मराठीतील असभ्य म्हणी

मराठी बोलीभाषेतील लुप्त झालेल्या असभ्य म्हणी आणि वाक्प्रचार. व्यवस्थित अभ्यास करून प्रसंगी योग्य ती म्हण/ वाक्प्रचार वापरा :-
1) *लवडेलूट करणे* :- संधी मिळाली म्हणून एखाद्या पदार्थाचा भरपूर, अनावश्यक उपयोग करणे.
2) *गांड धुवून कढी आणि उरलेल्याची वडी* :- अतिशय कंजुषपणा करणे.
3) *आंडाला लोणी लावणे* :- अत्यंत नामुष्कीची खुशामत करणे.
4) *आंड तोंडात धरणे* :- लाचारीचा कळस करणे.
5) *नेसली बारा लुगडी पण बाहेर झाटा उघडी* :- विपुलतेचा उपयोग न करणे.
6) *सती जाणारी , गांड भाजते म्हणून माघारी येणार नाही* :- निश्चयी माणूस संकटांना घाबरून पराभव पत्करत नाही.
7) *गांड गुलामी* – अत्यंत हीन दास्यत्व.
8) *गांडीत बोट घालु नये, घातले तर हुंगू नये, हुंगले तर सांगू नये, सांगितले तर तिथे राहू नये* :- एखादी वाईट गोष्ट मुळातच करू नये. केली तर मुर्खपणा वाढवत जाऊ नये.
9) *मोराने पिसारा फुलविला की गांड उघडी पडते* :- नको त्या वेळी दोष उघडे पडणे.
10) *तोंडभर विडा नी गांडभर लवडा* – समृद्धी असणे.
11) *गांडीत मिर्चीची रोपे लावणे* :- छळणे.
12) *गांडीत मिर्ची फुटणे*:- आग होणे.
13) *उंटीणीच्या गांडीचा मुका घेण* :- कुवतीबाहेरचे कार्य करायला घेणे.
14) *सासरी आली, पन चूत विसरली* :- कामाचे मुख्य साधन विसरणे.
15) *रांडेला लवड्याची भिती कसली?* – सराईत माणसाला कसली अडचण येत नाही.
16) *फुकटचा फोदा आणि झव रे दादा* :- फुकटात मिळालेल्या वस्तुचा, संधीचा यथेच्छ उपभोग घेणे.
17) *फोदा इकडे, झवताय तिकड* :- बावळटपणे कार्य करणे.
18) *फुकट झवायला मिळतय तर म्हणे शेट्ट रूतत्यात* :- चांगली गोष्ट मिळाली तरी ती घेण्याला सबबी सांगणे.
19) *झाट्याची नाय पत आणि नाव गणपत* :- पोकळ रुबाब.
20) *अस्वलाला कसले आले झाटांचे ओझे?* :- समर्थ माणसाला कार्याचा भार जाणवत नाही.
21) *नागवी सवाशीण भेटण* :- अकल्पित लाभ होणे.
22) *बकरीची शेपटी ना फोदा झाके, ना माशी हाक* :- निरुपयोगी गोष्ट.
23) *मुतापूरते लिंग हाती धरावा* :- नीच माणसांशी कामापुरते संबंध ठेवावा.
24) *वाळुत मुतले, ना फेस ना पाणी* :- निर्रथक क्रिया.
25) *खरी रांड मोठ्या लवड्याला भीत नाही* :- कार्यकुशल माणुस.
26) *एक रांड आणि चार आंड* :- मागणी जास्त आणि पुरवठा कमी अशी स्थिती.
27) *झाटे धूतली म्हणून रेशीम होत नाही* :- निरूपयोगी वस्तू.

Posted in मनातलं | Leave a comment

भेट

आज ती भेटली. मी विचारायच्या आधीच विचारले तिने, तू सध्या काय करतोस?
मी ही भाबड्यासारखं सगळं सांगितलं.. गॄहपाठ घेतो, किराणा भरतो, कार नीट चालू ठेवतो, इतर कामे करतो इत्यादी इत्यादी आणि नोकरी ही करतो.
हे ऐकून ती म्हणाली, चुकलंच माझं, तुलाच हो म्हणायला हवं होतं….

Posted in मनातलं | Leave a comment

व्यसन

१. तुम्हाला सिगरेट,तंबाखूचे व्यसन कसे लागले ?
मुळात मी सिगरेट का प्यायला लागलो, इथून सुरुवात करावी लागेल. माझे वडील गेले अनेक वर्षे तंबाखू खातात, पण मला ते कधीच आवडले नाही. त्यामुळे चघळायचे प्रकार मी कधीच केले नाहीत म्हणजे पान, तंबाखू-चुना, गुटखा, पानमसाला वगैरे.

माझा असा स्वभाव आहे, की एखादी गोष्ट करावी वाटली की मी ती करतो. मरताना असं वाटायला नको की अरे, आपण हे करायला हवे होते आणि ते केले नाही. निव्वळ त्या कल्पनेतून मी पहिली सिगरेट प्यायलो, अजून आठवतंय VJTI च्या वार्षिक संमेलनात, मित्राबरोबर. मला कधीही, कुणीही सिगरेट पी म्हणून सांगितले नाही, मित्र पित होते तरी त्यांनीपण कधी ऑफर केली नाही, तरीही. पहिली वेळ होती म्हणून मेंथॉलची सिगरेट प्यायलो, घाबरत घाबरत झुरका घेतला, खोकला वगैरे काही आला नाही, अर्ध्या मिनिटात डोके मंद गरगरले (मित्र म्हणाला तुला “किक” बसली). आणि ती आयुष्यातली पहिली चूक झाली. दुसऱ्या दिवशी पानवाल्याकडे जाऊन “पूर्ण” सिगरेट स्वतः प्यायलो आणि मित्रासमोर फुशारकीने सांगितले. ती आयुष्यातली दुसरी चूक झाली. हळूहळू दिवसाला १-२-५ असे प्रमाण वाढत होते. पण तरी वाटायच की हॅ, आपल्याला काही व्यसन नाही, मी कधीही सोडू शकतो. ती आयुष्यातली तिसरी चूक झाली. हळूहळू ते प्रकार वाढत गेले, नोकरीला लागल्यावर स्वतःचा पैसा आला आणि मग all hell broke loose.

२. हे व्यसन सोडण्यासाठी तुम्ही काय प्रयत्न केले वा करता आहात?
खूप केले. सांगतो पुढे.

३. पुन्हा व्यसन लागू नये यासाठी काय करता येईल?
सगळ्यात महत्वाचे म्हणजे सुरुवातच करू नका. पण जर लागले, तर पाण्याच्या सहवासात रहा. जमले तर रोज पोहायला जा. ते नाही जमले तर दिवसातून दोनदा गार पाण्याने आंघोळ करा. तेपण नाही जमले तर तलफ येईल तेव्हा घोटभर पाणी प्या. जास्त नाही, फक्त १ घोट, केवळ तोंड ओलसर करायला. कारण क्रेविंग आले की तोंडाला कोरड पडते, सिगरेट प्यावीशी वाटते. ते क्रेविंग आपल्याला मारायचे आहे. त्यासाठी तोंड ओले पाहिजे.

४. निकोटीन रिप्लेसमेंट थेरपी कीती प्रमाणात यशस्वी होते? – माहीत नाही.

५. तंबाखुमुक्त आयुष्याचे तुम्हाला झालेले फायदे काय आहेत?
बरेच आहेत. पैशाची नासाडी होत नाही, आयुष्याचे मातेरे होत नाही, तब्बेत चांगली राहाते, लपूनछपून सिगरेट प्यावी लागत नाही, कपड्यांना वास येत नाही, दात पिवळे होत नाहीत. (मी सिगरेट सोडून जवळपास २० वर्ष झाली पण अजूनही माझे दात पिवळे पडले आहेत. लंग्ज तर मला बघता येत नाहीत तिथे किती वाटोळं झालं आहे ते. एकदा नुकसान झाले की ते कधीच भरून येत नाही.)

जेव्हा तुम्ही १ आठवडा यशस्वी व्हाल, तेव्हा वाचलेल्या पैशातून स्वतःला गिफ्ट द्या (सिनेमा बघा, पुस्तक घ्या, पर्फ्युम घ्या, बायको/प्रेयसी/मुलांसाठी गिफ्ट घ्या वगैरे). मी वाचलेल्या पैशातून एका अनाथ मुलीच्या शिक्षणाचा खर्च करायचो. त्यातून तुमचा हुरूप अजून वाढेल. तुम्ही प्रयत्न करत रहा. तुमचे व्यसन नक्की सुटेल. जर मला जमले तर तुम्हाला पण नक्की जमेल. धीर सोडू नका. Keep trying and marching towards your goal. तुम्हाला शुभेच्छा.

व्यसन सोडण्यासाठी प्रयत्न:
खूप केले. सांगतो. मी कामानिमित्त वरचेवर दौऱ्यावर जायचो. तिथे घरचे कुणी नसायचे, त्यामुळे कुणाला कळेल, कपड्याना वास येईल ही भिती नसायची. त्यामुळे सिगरेट पिणे खूप वाढले. तेव्हा ऑफिसमध्ये पण सेंट्रलाएज्ड एसी होते, हुद्दा मोठा होता त्यामुळे कुणाला भीक न घालता सिगरेट प्यायचो. दौऱ्यावर असताना एक दिवस मला उठल्या-उठल्या दात घासायच्या आधीच सिगरेट प्यावीशी वाटली आणि तेव्हा पहिल्यांदा साक्षात्कार झाला की आपल्याला व्यसन लागले आहे. ही फार मोठ्ठी गोष्ट आहे की आपल्याला स्वतःला हे कळले पाहिजे.

मग मी त्या दृष्टीने प्रयत्न सुरू केले. सगळे म्हणतात तसे कोल्ड टर्कीने सुरुवात केली. १ दिवस बरा गेला मग परत येरे माझ्या मागल्या. मग पाकिट बाळगणे बंद केले. म्हणजे सिगरेट प्यायची तर झक्कत बाहेर जावे लागायचे. त्रास व्हायचा. कमी जायचो, पण तरीपण जायचो. मग खिशात पैसे ठेवणेच बंद केले. पण मग त्यामुळे ऑफिसात इतरांकडे सिगरेट मागायला लागलो. एक दिवस कानावर पडले की “साला, इतना बडा समझता है, लेकिन भिकारी की तरह सिगरेट मांगता है”. ते खूपच मनाला लागले आणि मग सिगरेट मागणे पण बंद केले. रादर बंद झाले, पण पूर्ण नाही झाले. बाहेर कधीतरी प्यायचोच, पण २ सिगरेटच्या दरम्यानचे अंतर वाढले. नंतर मला स्वतःच जाणवले की मी कधीच चालता-चालता सिगरेट पीत नाही. एकाजागी शांत बसून झुरके घ्यायलाच मला आवडते. त्यामुळे सिगरेटची तलफ आली की मी उठून चालू पडायचो, पण पानटपरीपासून दूर. तेव्हा मला अतिशय महत्वाचा शोध लागला. सिगरेट प्याविशी वाटली की तोंड कोरडे पडते. मग मी पाणी प्यायला सुरुवात केली. त्याने खूप फायदा झाला. इतके झाले तरी अजून १००% यश न्हवते. त्याच्यासाठी कोल्ड टर्की लागते. आमच्या ओळखीचे १ गृहस्थ होते (माझी आई त्यांच्या ऑफिसात काम करत असे, मी त्यांना आजोबा म्हणायचो). ते अतिशय श्रीमंत आणि यशस्वी होते. माझी आई सांगायची की ते २२ वर्षे रोज “५५५” चा ५० सिगरेटचा एक डबा (बहुदा त्याकाळी डबे होते, मला माहित नाही) आणि कधीकधी वर अजून १० प्यायचे. त्यांची बोटेपण निकोटिनने पिवळी पडली होती. ते एकदा पावसात घरी चालले होते आणि नेमकी काड्यापेटी संपली. तेव्हा मित्र त्यांना हिणवून काहीतरी बोलला तर त्यांनी तिथल्या तिथे “५५५” चा डबा फेकला आणि म्हणाले की मी आजपासून सिगरेट सोडली. ते आयुष्यात कधीच सिगरेट प्यायले नाहीत. मी तर त्यांना कधीच सिगरेट पिताना बघितले न्हवते, ते एकेकाळी सिगरेट प्यायचे याच्यावर पण माझा विश्वास न्हवता. पण एक हुरूप आला की हा माणूस २२ वर्षांनी जर सिगरेट सोडू शकतो, तर मी पण करू शकतो. नंतर मी जे.आर.डी. टाटा यांच्या एका पुस्तकात वाचले की त्यांनी पण एका दिवशी अशीच सिगरेट थांबवली. शेवटी मी पण एक दिवस कोल्ड टर्कीने सिगरेट थांबवली. कुठलाही विशेष दिवस निवडला नाही, कारण जर रिलॅप्स झाला तर मग पुढचा “विशेष दिवस” दिसला असता आणि मला ते नको होते. तुम्हाला हे सगळे पटकन झाले असे वाटेल, पण ही फार मोठी प्रोसेस होती.

मी एकेकाळी इतका कट्टर व्यसनाधीन होतो, हे माझ्या जवळच्या बऱ्याच लोकांना माहीतही नाही आणि माहीत झाले तरी त्यांचा विश्वास बसणार नाही, अशी परिस्थिती आहे. आता जवळपास २० वर्ष झाली. आज लिहिताना पण अंगावर काटा आला आहे, इतका तो प्रवास खडतर होता. पण आज मिळणारे समाधान नक्कीच अनमोल आहे.

Posted in मनातलं | 1 Comment

चॉइस

आज एक गंमत झाली. लायब्ररीतून बाहेर पडलो तर एका बाईने मला थांबवून ती म्हणाली “Sir, I really liked your sweater. It is very elegant. I really don’t like those ugly Christmas sweaters.”
मी तिला म्हटले “Thank you. I will convey your praise to my wife because she selected this for me.”
त्यावर ती म्हणाली “Your wife made a very good choice.”
त्याच्यावर मी हसून तिला म्हणालो “Of course she did. After all, she chose me.”
आणि मग आम्ही दोघेपण मनापासून हसलो.

सांगायचा मुद्दा काय तर की बायकोने कुठलीही गोष्ट पसंत केली तर फारतर, मला इतकीशी आवडली नाही, असे म्हणा. पण तुझा चॉइस चांगला नाही, असे चुकूनपण म्हणू नका. कारण तुम्ही स्वतः पण तिचाच एक चॉइस आहात.

Posted in मनातलं | Leave a comment

भारतात राहायचं की परदेशात?

हा प्रतिसाद आधी मिपाच्या या धाग्यावर दिला होता.

मुळात “भारतीय” म्हणजे काय, याच्याबद्दलच माझ्या मनात संभ्रम आहे. केवळ भारतात जन्मलो, म्हणून मी भारतीय असे मलातरी वाटते. भारतात वाढलो, तिथल्या गोष्टींची मला सवय आहे, तिथे (जवळजवळ फुकटात) शिक्षण झाले त्याबद्दल आदर आहे, तिथले जेवण मला आवडते वगैरे वगैरे. पण खरं सांगायचं तर मी इतर कुठेही जन्मलो असतो (अमेरिका असो वा पनामा), तर माझ्या जन्मभूमीबद्दल आणि कर्मभूमीबद्दल मला असेच वाटले असते, याबद्दल मलातरी शंका नाही. मी बरेच वर्षे हॉस्टेलवर राहिलो (आई-वडील आणि नातेवाईकांपासून दूर), कामानिमित्त बरेच वर्षे फिरतीचा प्रवास असे, त्यामुळे “आपल्या” लोकांबद्दल फारशी ओढ नाही. जे सोबत आहेत, तेच मित्र आणी तेच नातेवाईक अशी वृत्ती झाली. कदाचित त्यामुळेच भारत हा “सोईस्कर देश” इतपतच प्रेम वाटते, पण पराकोटीचा अभिमान वगैरे काही वाटत नाही. तसेच, अमेरिकेलाच काही सोनं लागलं आहे, असे पण वाटत नाही. उद्या गरज पडली किंवा आवडले तर स्कँडेनेवियन देशात राहायची तयारी आहे आणि साउथ अमेरिकेत एखाद्या भारताहून गरीब देशाची पण तयारी आहे. आहे त्या परिस्थितीत समाधान मानायची तयारी असली आणि नावडत्या परिस्थितीतून मार्ग काढायची तयारी असली की त्रास होत नाही. मी या मताचा आहे. (आरक्षण या निव्वळ एका कारणासाठी भारताबाहेर वास्तव्य करावे असे माझे स्पष्ट मत आहे. भारतामधील जीवघेणी स्पर्धा, शिक्षणक्षेत्रातील भ्रष्टाचार आणि आरक्षण यांच्या जाळ्यात तुमच्या मुलांना टाकावेसे वाटते का, याचा विचार प्रत्येक पालकाने केला पाहिजे. सर्वत्र टीका होत असली तरीही भारतात उत्तम दर्जाचे शिक्षण मिळते, असे माझे मत आहे. पण तरीही इतर बाबींचा विचार केला तर भारताबाहेर पडणे तितकेसे वाईट नाही. असो, तो मुद्दा वेगळा आहे.)

शिक्षण झाल्यावर मी भारतात नोकरी केली. सरकारने माझ्यावर इतका पैसा खर्च केला, सगळेच जर परदेशात गेले तर कसं काय होणार वगैरे विचार तेव्हा मनात होते. रग्गड पैसे मिळत होते, भारताबाहेर जायची गरजच न्हवती. हळूहळू मतपरिवर्तन होऊ लागले. कामानिमित्त चपराशापासून ते आय.ए.एस.पर्यंत सगळ्यांना पैसे चारून झाले. एकसे एक दिव्य अश्या बॉसबरोबर काम करून झाले, खिशात पैसे असूनही रेल्वेची तिकिटे मिळत नाहीत म्हणून “जुगाड” केले, “चलता है” म्हणणार्‍या सप्लायर्सचे लाड पुरवून घेतले. ( मी भारतातल्या इंफ्रास्ट्रक्चरबद्दल काही म्हणत नाहीये. भारतात राहाणार्‍यांनी धूळ आणि गर्दीबद्दल कितीही नावे ठेवली तरी इतरांनी जराही काही म्हणले की आवडत नाही, असा अनुभव आहे आणि त्यामुळे मी बोलतही नाही.) मग मनात विचार आला, की आज मी तरुण आहे, लग्न झालेलं नाही, पण हे असं किती दिवस चालणार? आपल्याला आयुष्यभर हे जमणार आहे का? आवडणार आहे का? मग मी भारताबाहेर पडण्याचा विचार केला. अमेरिकाच पाहिजे असं काही नाही, आधी ऑस्ट्रेलियाला प्रयत्न केला. सिंगापूर, मिडल ईस्ट, कॅनडा यांची पण तयारी होती. नोकरी इतक्या भरभक्कम पगाराची होती की दुसरे कुणी ऑफरच द्यायचे नाही.पण शेवटी बॉसला कंटाळून ३५% कमी पगारावर दुसरीकडे गेलो आणि मग तिथून परदेशात.

माझे काही मित्र अमेरिकेतून परत भारतात परत गेले आहेत. एकाने ६ वर्षात भरपूर पैसे कमवले आणि तो पुण्यात ४२ व्या वर्षी रिटायर झाला. अजून एक जण असाच पैसे कमवून आता मुंबईत नोकरी करतो, पण स्वतःच्या नियमानुसार. सकाळी ११ ते ८ अशी वेळ आहे, तर नेमक्या त्याच वेळात काम करतो. शनिवार-रविवार फक्त फॅमिलीसाठी. सांगायचे काय तर पुरेसे पैसे असले तर स्वतःच्या इच्छेनुसार जगता येते, मग ते भारतात असो किंवा अमेरिकेत किंवा अजून कुठे. माझ्या मुलीने सांगितले की तिला अ‍ॅकेडमीमध्ये अ‍ॅडमिशन मिळाली पण तिला जायचे नाही, कारण तिथे फक्त अभ्यास आहे, तिचे आवडते पेंटिंग हा विषय नाही. मी म्हणालो, जायचे नसेल तर जाऊ नको. आम्ही घरी मराठी टीव्ही बघतो, भारतीय जेवण बनवतो, पण का? तर ते सहज जमते आणि सवय आहे म्हणून. “भारतीयत्व” जपण्यासाठी इथे कित्येक आई-वडील बळंबळं मुलांना टेंपलमध्ये नेतात, भारतीय कपडे घालायला लावतात, भारतीय जेवणच खायचे ही सक्ती करतात. अरे कशाला? मराठी शिकण्याऐवजी स्पॅनिश किंवा चायनीज (मँडॅरिन) शिकवा ना त्यांना. समरमध्ये अट्टाहासाने भारतातच जायचे त्यापेक्षा दुसर्‍या कुठल्या देशात सर्वांनी जा, असे माझे मत आहे. मुलांसाठी पुरेसे पैसे कमवले की त्यांना त्यांच्या मनासारखे शिकवता पण येईल, बरेच भारतीय-वंशाचे पालक, त्यांच्या मुलांना डॉक्टरच बनले पाहिजेस असे सांगतात, तसे तरी करावे लागणार नाही. शेवटी काय, प्रत्येक जण त्याच्या नशीबाने जगतो, योग्य दिशा दाखवणे इतकेच आपण करू शकतो.

थोडक्यात काय? फ्लेक्सिबल राहा. जिथे संधी मिळेल तिथे जा. आणि एकदा निर्णय घेतला की त्याबद्दल दु:ख करू नका कारण “त्या परिस्थितीत” तुम्ही “त्या वेळी योग्य” असा निर्णय घेतलेला असतो. कमी पैशाने त्रास जरूर होतो, पण उत्पन्न $७५,००० असले की आयुष्यातला आनंद फारसा वाढत नाही. मॅस्लोच्या पिरॅमिडप्रमाणे, एकदा बेसिक गरजा भागल्या की मग तुम्ही तुमचा जीवनातला आनंद (Self-actualization) कुठे शोधायचा ते ठरवा. तेच खरे समाधानी जीवन.

Posted in मनातलं | 1 Comment

भारतातील इंजिनिअर आणि शिक्षण व्यवस्था

संदर्भ:

>> आक्षेप १: इंजिनिअरांची अशी संघटना नाही.

आहेत. Institute of Engineers, The Institution of Electronics and Telecommunication Engineers (I.E.T.E.) ISA, तसेच परदेशात Professional Engineers अशा अनेक संघटना आहेत. इंजिनिअरवर नियंत्रण करण्यापेक्षा त्यांचा मुख्य उद्देश असतो की त्यांच्या मेंबर्सचा इंटरेस्ट सांभाळणे आणि त्यांचा फायदा बघणे. मग ते स्वतःची स्टॅण्डर्ड काढतात, लॉबिंग करतात वगैरे.

>> आक्षेप २: इंजिनिअरिंग व इतर क्षेत्रांतल्या शिक्षणातला एक महत्त्वाचा फरक म्हणजे त्या कोर्सेस मध्ये फील्डवर्क चे प्रमाण खूप जास्त असते. इंजिनिअरिंगच्या शिक्षणात हे फिल्डवर्क फार फार कमी असते.

भारतात मूलभूत संशोधन फार कमी प्रमाणात होते. IIT, COEP, VJTI, BITS वगैरे प्रसिध्द कॉलेजात किती पेपर्स पब्लिश होतात आणि कितीकिती पेटंट्स मिळाली आहेत, हाच एक संशोधनाचा विषय होईल. मुख्य प्रॉब्लेम म्हणजे कॉलेज आणि इंडस्ट्री यांच्यात विचारविनिमय फारसा होत नाही, त्यामुळे इंडस्ट्रीत काय पाहिजे, नवीन शोध काय लागत आहेत आणि ते कसे वापरात येत आहेत, हे लक्षात न घेताच कॉलेजात शिक्षण दिले जाते.

>> आक्षेप ३: त्यामुळे इतर व्यवसायाचे शिक्षण घेतलेला विद्यार्थी जेव्हा बाहेर पडतो तेव्हा तो ‘मार्केट रेडी’ असतो. इंजिनिअर तसा नसतो.

इंजिनिअरिंग कॉलेज हे नोकर तयार करण्याचे कारखाने आहेत, हे पटले तर असा प्रश्न पडणार नाही. प्रत्येक कंपनीमध्ये प्रॉडक्ट, प्रोसेस हे वेगवेगळे असतात, त्यामुळे कोणीही नवीन आला तरी त्याला हे शिकावेच लागते. इंजिनिअर घेताना कंपनी त्यांची रिस्क कमी करायला बघते. जर कोणी इंजिनिअर असेल तर त्याला/तिला किमान थियरी तरी माहीत आहे, त्यामुळे तो/ती काम करायला लवकर तयार होईल, असा विचार असतो. To quote Nikola Tesla: “If Edison had a needle to find in a haystack, he would proceed at once with the diligence of the bee to examine straw after straw until he found the object of his search. I was a sorry witness of such doings, knowing that a little theory and calculation would have saved him ninety per cent of his labor.”

>> आक्षेप ४: शिक्षणातला दुसरा मोठा फरक म्हणजे शिकवणारे शिक्षक

पुन्हा तोच मुद्दा. बहुतेक शिक्षक फक्त शिक्षण क्षेत्रातले असल्याने बाहेरच्या जगात काय चालले आहे, त्याची त्यांना फारशी कल्पना नसते किंवा त्यांना त्याच्याशी काही देणेघेणे नसते. चांगले शिकवायला शिक्षक उदास असतात आणि काहीतरी नवीन शिकावे असा विचार करायला विद्यार्थी उदास असतात. त्यामुळे बहुतेक सगळे पाट्या टाकायचे काम करतात. काही-काही चांगले शिक्षक असतात, नाही असे नाही, पण बहुतेक वेळा ते अपवाद म्हणूनच.

इंजिनिअर होणे हे सी.ए. किंवा डॉक्टर होण्यापेक्षा खूप सोपे आहे. (वैयक्तिक मत). इंजिनियरींगला अ‍ॅडमिशन मिळणे कठीण आहे, पण एकदा कॉलेजात शिरलात की जर above-average असाल तर कोणीही पास होऊ शकतो. डिस्टिंक्शन मिळवणे अजिबात कठीण नाही, हे स्वानुभवावरून सांगू शकतो. किमान फर्स्टक्लास तरी आरामात मिळू शकतो, त्यामुळे कोणी एटीकेटी किंवा जयकर रुलचे उदाहरण दिले की आश्चर्य वाटते. (मलातरी).

एका सरांबद्दल लिहिल्याशिवाय राहावत नाही. मी तोंडी परीक्षा द्यायला गेलो तेव्हा संवाद काहीसा असा झाला.
“या, अभ्यास झाला का?”
“केलाय सर जमेल तेव्हडा” (मनातः मास्तर, आता तुम्ही माझी बिनपाण्याने करणार, मग मानभावीपणा कशाला करताय?)
“तुझ्या घरी फ्रीज आहे का?” (काय येडझवा मास्तर आहे हा. हा काय प्रश्न आहे?)
“आहे सर”.
“फ्रीजच्या मागे डोकावून बघितलेस का कधी? त्याच्यात काय-काय पार्ट असतात?”
“सर, मागे जाळी असते आणि काँप्रेसरपण असतो.”
“बरं, मला सांग काँप्रेसर कुठल्या रंगाचा असतो?” (आयला, मास्तर काय येडा आहे की काय? असलं काय विचारतोय?)
“काळा सर” (कोणी xतिया पण सांगेल).
“काळाच का?”
“कारण काळा रंग स्वस्त असतो म्हणून सर” (कसा पकडला या मास्तरला. हाहा!!)
“बरोबर आहे, पण विषयाला धरून नाही. मला अपेक्षित उत्तर वेगळे आहे. काळाच का? जांभळा, पिवळा, लाल का नाही?”
“सर, जरा विचार करून सांगतो”.
“ठीक आहे.”
(१ मिनिटानी)
“सर, नक्की माहीत नाही, पण प्रयत्न करतो. काँप्रेसरमध्ये काँप्रेशन होते, त्यामुळे हीट निर्माण होते. आता ही उष्णता बाहेर टाकायची तर ब्लॅकबॉडी सर्वोत्तम. म्हणून त्याला काळा रंग देतात म्हणजे जास्तीत-जास्त हीट लवकर बाहेर टाकली जाईल”.
“बरोबर, आता सांग, बोर्डॉन ट्यूब (Bourdon tube) कुठे वापरतात?”
“माहीत नाही सर.”
“अरे, विचार कर.”
“नाही माहीत सर.”
“तू स्कूटरमध्ये कधी हवा भरली आहेस का?”
“नाही सर, माझ्याकडे स्कूटर नाही, सायकल आहे”
“अरे, पण पेट्रोल पंपावर गेला असशील ना? तिथे जो प्रेशर दाखवायचा काटा असतो ना, त्याच्या आत बोर्डॉन ट्यूब असते. एकीकडे प्रेशर दिले की काटा फिरतो, तो त्याच्यामुळे.”
“बरं, आता सांग, सोडियम व्हेपरचे पिवळे दिवे चांगले की मर्क्युरी व्हेपरचे पांढरे?”
“सर, पांढरे चांगले वाटतात डोळ्यांना, म्हणून ते चांगले” (आता जास्ती काही विचारू नकोस ना….)
“बरं, आता सांग बजाजच्या फॅक्टरीत गेलास का कधी फिरायला कोणाबरोबर”
“नाही सर”
“बर, एखादी फॅक्टरी बघितली का ज्याच्यात फिरती मशीन्स असतात?”
“हो, बघितली आहे”
“त्याच्यात पिवळे दिवे असतात की पांढरे?”
“बहुतेकदा पिवळे असतात, सर”
“का? तू तर आत्ताच म्हणालास ना की पांढरे चांगले वाटतात डोळ्यांना. मग?”
“सर, फिरत्या मशीनमुळे आणि प्रकाशाच्या वेव्हलेंथ जुळली तर स्ट्रोबोस्कोपिक एफेक्टने मशीन फिरत असून पण स्थिर वाटेल. त्यामुळे अपघात होण्याची शक्यता आहे”.
“आता सांग, घरी ट्यूबलाईट वापरणे चांगले की बल्ब?”
“सर, ट्यूबलाईट”
“का”
“ट्यूबलाईट २६ वॉटची असते आणि बल्ब ६० वॉटचा”
“चूक. मी पाहिजे तर २५ वॉटचा दिवा लावीन. शिवाय ट्यूबच्या चोकमध्ये पण एनर्जी लॉस होतो ना?”
“कारण ट्यूबलाईटमध्ये सावली पडत नाही आणि बल्बने पडते. त्याने कटकट वाटते डोळ्यांना” (मी फेक मारली.)
“पुन्हा चूक” (इथे सरांनी पेन टेबलच्या अगदी जवळ पकडून पडणारी अंधूक सावली दाखवली.)
“सर, बल्बमध्ये खूप एनर्जी हीटमध्ये वाया जाते. त्यामुळे ल्युमेन्स पर वॉट ट्यूबलाईटला चांगले असते. म्हणजे ती जास्त एफिशियण्ट आहे.”
“बरोबर.”
“बरं, तुझी परीक्षा झाली. जा आता तू. पण बाहेर जाऊन मित्रांना सांगू नकोस प्रश्न आणि उत्तरे. मला इतरांना पण विचारायचे आहेत”.

आज या गोष्टीला कित्येक वर्ष झाली, पण अजूनही तो प्रसंग डोळ्यासमोर जसाच्या तसा उभा आहे. त्या सरांनी अजून शिकवावे, असे वाटले होते, पण दुर्दैवाने त्यांनी एकच विषय शिकवला आणि संपूर्ण इंजिनियरिंगमध्ये मलातरी तसे सर पुन्हा कधीच भेटले नाहीत. आपल्या शिक्षणपध्दतीची ही खरी व्यथा आहे.

Posted in मनातलं | Leave a comment

बुजगावणं

कंपनीत काम करतय एक बुजगावणं!! क्लायंटला कामाचा भास निर्माण व्हावा म्हणून त्याचा जन्म!! बुजगावणं त्याचं काम चोख बजावत होतं. पण आपलं अस्तित्व हा एक आभास आहे ह्याची जाणीव नव्हती बिचाऱ्याला!! काम करता करता त्याचे हात हलत असत , त्याचं डोकं १८० अंशातूनही फिरून येत असे ह्यातच ते खुश होतं. आपल्याच विश्वात मग्न असणाऱ्या त्याला त्याच्यात आणि मॅनेजर या प्राण्यात असलेल्या फरकाबद्दल असलेली पूर्ण अनभिज्ञता हीच त्याच्या मुक्त मनाची ताकद होती…
अचानक असं काहीतरी झालं कि बुजगावणं शहाणं झालं ! आपण मॅनेजरप्रमाणे नाही आणि कधीच होवू शकणार नाही हे समजलं त्याला! जशी स्वत:च्या निर्जीवपणाची जाणीव झाली तसं ते बुजु लागलं, त्याने आपले कान बंद केले, डोळेसुद्धा मिटून घेतले…
आजही बुजगावणं आहे, त्याच कंपनीत, वाऱ्यावर अजूनही ते हलतं पण नाईलाजाने. बाह्यत: त्याचा उपयोग अजूनही होतो पण त्याचं असणं आणि नसणं हे त्याच्यादृष्टीने तरी सारखंच आहे!!

मी स्वतःला बुजगावण्याच्या जागी बघितले आणि सगळे तंतोतंत पटले.

Posted in मनातलं | Leave a comment

आयुष्यातली साथ

आयुष्य समाधानात जाण्यासाठी फक्त ४ जणांची साथ असणे जरुरीचे आहे. त्यापैकी २ म्हणजे आई-वडील, मग स्पाऊस (आयुष्यातील जोडीदार) आणि चांगला बॉस. यांना आपण निवडू शकत नाही, ते आपल्याला निवडतात. त्यामुळे हे ४ जण फार महत्वाचे आहेत. बाकी सगळे म्हणजे प्रवासातले साथीदार, आले काय नी गेले काय, फारसा फरक पडत नाही. अगदीच कुणी आवडले नाही, तर स्वतःहून दूर होता येते. म्हणून या ४ जणांशी जपून वागा, विशेषतः आपली बाजू कमकुवत असेल तर नक्कीच.

Posted in मनातलं | Leave a comment